{"id":679517,"date":"2024-06-05T13:54:55","date_gmt":"2024-06-05T11:54:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=679517"},"modified":"2024-06-05T13:54:55","modified_gmt":"2024-06-05T11:54:55","slug":"zgjedhjet-e-grave-edhe-kriminaliteti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2024\/06\/05\/zgjedhjet-e-grave-edhe-kriminaliteti\/","title":{"rendered":"Zgjedhjet e grave edhe kriminaliteti","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><a href=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/irenabeqiraj-e1672761560277.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-288265\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/irenabeqiraj-e1672761560277.jpg\" alt=\"\" width=\"494\" height=\"391\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/irenabeqiraj-e1672761560277.jpg 494w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/irenabeqiraj-e1672761560277-300x237.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 494px) 100vw, 494px\" \/><\/a><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>Nga Irena Beqiraj<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nuk ka pasur nj\u00eb studim tjet\u00ebr i cili t\u00eb ket\u00eb krijuar\u00a0 &#8221; furtun\u00eb reagimesh &#8221; sesa studimi i ekonomistit Steve Levitt dhe juristit John Donohue mbi kriminalitetin i botuar ne vitin 2001.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Historia filloi k\u00ebshtu :<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u00a0N\u00eb USA n\u00eb vitet 1960, krimi kishte filluar t\u00eb rritet vazhdoi i till\u00eb edhe\u00a0 gjat\u00eb viteve &#8217;70 dhe &#8217;80. T\u00eb gjithe ishin dakord se krimi edhe dhuna ishin jasht\u00eb kontrollit, se kriminel\u00ebt po shtoheshin tek moshat e reja dhe se problemi vet\u00ebm do t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsohej! Por cudit\u00ebrisht kjo nuk ndodhi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb fillim t\u00eb viteve 1990, krimi filloi t\u00eb binte n\u00eb nivelin m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt historik. P\u00ebrshembull, n\u00eb\u00a0 qytetin e Nju Jorkut,\u00a0 n\u00eb vitet 70-80 kishte m\u00eb shum\u00eb se 2200 vrasje n\u00eb vit. Nd\u00ebrsa n\u00eb vitet 90 vrasjet ran\u00eb n\u00eb m\u00eb pak se 300 n\u00eb vit. Por nuk ishte vet\u00ebm Nju Jorku: me disa p\u00ebrjashtime, krimi kishte r\u00ebn\u00eb n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb SHBA-n\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u00a0Pse? \u00c7far\u00eb \u00e7oi n\u00eb k\u00ebt\u00eb kthes\u00eb t\u00eb paprecedent\u00eb dhe jasht\u00ebzakonisht t\u00eb papritur?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">T\u00eb gjith\u00eb kishin teorit\u00eb e tyre: policimi m\u00eb i mir\u00eb, rikthimi i d\u00ebnimit me vdekje, kontrolli mbi mbajtjen e arm\u00ebve,\u00a0 nj\u00eb ekonomi m\u00eb e fort\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Por nj\u00eb dit\u00eb, duke shfletuar Abstraktin Statistikor t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara , gj\u00eb q\u00eb ekonomist\u00ebt si Levitt b\u00ebjn\u00eb edhe p\u00ebr arg\u00ebtim,\u00a0 ai pa nj\u00eb num\u00ebr q\u00eb e tronditi: pas lejimit te abordit n\u00eb SHBA, kishte 1.5 milion\u00eb aborte \u00e7do vit, krahasuar kjo me rreth 4 milion\u00eb lindje ne vit. Pasi mblodhi edhe studioi t\u00eb dh\u00ebnat s\u00eb bashku me John DONOHUE\u00a0 profesor i drejt\u00ebsis\u00eb n\u00eb Shkoll\u00ebn Juridike t\u00eb Stanfordit, ata dol\u00ebn me nj\u00eb teori tjet\u00ebr e cila ishte befasuese, turbulluese, por dukej se kishte fuqi t\u00eb madhe shpjeguese.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb Punimin e tyre , &#8220;Ndikimi i legalizimit\u00a0 t\u00eb abortit n\u00eb krim&#8221;,\u00a0 i botuar n\u00eb\u00a0 Maj t\u00eb\u00a0 2001 n\u00eb &#8220;The Quarterly Journal of Economics&#8217; ata shkruanin se, &#8221; lejimi I abortit shpjegon 50 p\u00ebr qind n\u00eb r\u00ebnijes s\u00eb\u00a0 krimit.&#8221;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u00a0Por edhe pse argumenti i tyre ishte empirikisht i fort\u00eb , pra i mb\u00ebshtetur n\u00eb t\u00eb dh\u00ebna\u00a0 dhe mekanizmi i\u00a0 shkak-pasoj\u00eb ishte qart\u00ebsisht logjik,\u00a0 rezultati ishte\u00a0 i pak\u00ebndsh\u00ebm p\u00ebr t&#8217;u pranuar .<\/span><\/p>\n<p><em><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Kishte\u00a0 nj\u00eb vorbull reagimi . T\u00eb gjith\u00eb na urrenin. Njer\u00ebzit t\u00eb cil\u00ebt\u00a0 ishin n\u00eb favor t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr jet\u00eb u m\u00ebrzit\u00ebn sepse argumenti yn\u00eb dukej se po mb\u00ebshteste iden\u00eb se aborti i legalizuar kishte efekte pozitive.\u00a0 Numri i k\u00ebrc\u00ebnimeve me vdekje q\u00eb mora nga e majta,\u00a0 tregon Levitt,\u00a0\u00a0 ishte n\u00eb fakt m\u00eb i madh se numri i k\u00ebrc\u00ebnimeve me vdekje q\u00eb mora nga e djathta&#8221;.<\/span><\/em><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sjellja e nj\u00eb f\u00ebmije n\u00eb bot\u00eb ka kuptim vet\u00ebm n\u00ebse ky f\u00ebmij\u00eb k\u00ebrkohet me vet\u00ebdije dhe lirisht nga dy prind\u00ebrit e tij. Nj\u00eb qenie njer\u00ebzore vjen n\u00ebp\u00ebrmjet konvergjenc\u00ebs rast\u00ebsore t\u00eb disa kushteve biologjike, por\u00a0 b\u00ebhet njeri\u00a0 n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb akti vullneti dhe dashurie nga ana e njer\u00ebzve t\u00eb tjer\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Vet\u00ebm kur\u00a0 grat\u00eb\u00a0 jan\u00eb\u00a0 bindura se zot\u00ebrojn\u00eb mund\u00ebsin\u00eb\u00a0 fizike emocionale edhe ekonomike p\u00ebr t\u00eb rritur nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb, kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb riprodhojn\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00ebse nuk \u00ebsht\u00eb k\u00ebshtu, ato para s\u00eb gjithash duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb gjith\u00e7ka p\u00ebr t\u00eb mos ngelur shtatz\u00ebn\u00eb, dhe n\u00ebse mbeten shtatz\u00ebn\u00eb (duke pasur parasysh se\u00a0 paparashikueshm\u00ebria vazhdon t\u00eb jet\u00eb i lart\u00eb) aborti nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb domosdoshm\u00ebri e trishtueshme, por nj\u00eb vendim q\u00eb duhet\u00a0 marr\u00eb nga gruaja me lirin\u00eb e plot\u00eb t\u00eb nd\u00ebrgjegjes.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u00a0Mekanizmi i uljes s\u00eb krimit p\u00ebr dy studiuesit q\u00eb trondit\u00ebn Amerik\u00ebn ishte&#8221;\u00a0 zgjedhja e b\u00ebr\u00eb\u00a0 nga gruaja&#8221; Me an\u00eb t\u00eb abortit , grave u jepet e drejta p\u00ebr t\u00eb zgjedhur edhe vendosur\u00a0 edhe t\u00eb dh\u00ebnat e atij studimi tregonin\u00a0 pik\u00ebrisht se &#8221; grat\u00eb jan\u00eb mjaft t\u00eb mira n\u00eb zgjedhjen e k\u00ebtij momenti &#8220;.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u00a0Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ndryshim kaq thelb\u00ebsor\u00a0 krahasuar me cdo zgjedh\u00ebs tjet\u00ebr duke filluar\u00a0 nga shteti\u00a0 e duke perfshir\u00eb pa p\u00ebrjashtim cdo entitet tjet\u00ebr\u00a0 q\u00eb k\u00ebrkon t\u00eb detyroj\u00eb zgjedhje t\u00eb caktuara p\u00ebr njer\u00ebzit.<\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Irena Beqiraj Nuk ka pasur nj\u00eb studim tjet\u00ebr i cili t\u00eb ket\u00eb krijuar\u00a0 &#8221; furtun\u00eb reagimesh &#8221; sesa studimi i ekonomistit Steve Levitt dhe juristit John Donohue mbi kriminalitetin i botuar ne vitin 2001. Historia filloi k\u00ebshtu : \u00a0N\u00eb USA n\u00eb vitet 1960, krimi kishte filluar t\u00eb rritet vazhdoi i till\u00eb edhe\u00a0 gjat\u00eb viteve [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":32,"featured_media":288265,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-679517","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-editorial"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/679517","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=679517"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/679517\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/288265"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=679517"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=679517"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=679517"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}