{"id":671588,"date":"2024-05-01T09:04:34","date_gmt":"2024-05-01T07:04:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=671588"},"modified":"2024-05-01T09:04:34","modified_gmt":"2024-05-01T07:04:34","slug":"astronautet-vrapojne-rreth-murit-te-vdekjes-per-te-ruajtur-gjendjen-trupore-ne-hene","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2024\/05\/01\/astronautet-vrapojne-rreth-murit-te-vdekjes-per-te-ruajtur-gjendjen-trupore-ne-hene\/","title":{"rendered":"Astronaut\u00ebt vrapojn\u00eb rreth &#8220;Murit t\u00eb Vdekjes&#8221; p\u00ebr t\u00eb ruajtur gj\u00ebndjen trupore n\u00eb H\u00ebn\u00eb","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #000000;\"><a href=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Screenshot-2024-05-01-083233.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-671589\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Screenshot-2024-05-01-083233.png\" alt=\"\" width=\"1387\" height=\"820\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Screenshot-2024-05-01-083233.png 1387w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Screenshot-2024-05-01-083233-300x177.png 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Screenshot-2024-05-01-083233-1024x605.png 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Screenshot-2024-05-01-083233-768x454.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1387px) 100vw, 1387px\" \/><\/a><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nd\u00ebrsa njer\u00ebzit p\u00ebrgatiten t\u00eb kthehen n\u00eb H\u00ebn\u00eb pas nj\u00eb mungese prej m\u00eb shum\u00eb se gjysm\u00eb shekulli, studiuesit kan\u00eb arritur n\u00eb nj\u00eb qasje radikale p\u00ebr t&#8217;i mbajtur astronaut\u00ebt n\u00eb form\u00eb, nd\u00ebrsa po lundrojn\u00eb rreth topit t\u00eb shk\u00ebmbit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">P\u00ebr t\u00eb parandaluar q\u00eb eksploruesit h\u00ebnor\u00eb t\u00eb b\u00ebhen t\u00eb dob\u00ebt n\u00eb mjedisin me gravitet t\u00eb ul\u00ebt, shkenc\u00ebtar\u00ebt sugjerojn\u00eb astronaut\u00ebt t\u00eb shkojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb vrapuar. Por, duke qen\u00eb se kjo hap\u00ebsir\u00eb, nuk \u00ebsht\u00eb thjesht p\u00ebr \u00e7do lloj vrapimi &#8211; studiuesit kan\u00eb k\u00ebshilluar astronaut\u00ebt t\u00eb vrapojn\u00eb disa her\u00eb n\u00eb dit\u00eb rreth nj\u00eb &#8220;Muri h\u00ebnor t\u00eb vdekjes&#8221;.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Duke p\u00ebrdorur nj\u00eb Mur t\u00eb Vdekjes &#8211; nj\u00eb cilind\u00ebr gjigant prej druri i p\u00ebrdorur nga performuesit e marifeteve me moto\u00e7ikleta q\u00eb sfidon gravitetin &#8211; nj\u00eb vin\u00e7 teleskopik 36 metra t\u00eb lart\u00eb dhe disa korda bungee, studiuesit treguan se ishte e mundur q\u00eb nj\u00eb njeri t\u00eb vraponte mjaft shpejt n\u00eb h\u00ebn\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Jam i habitur q\u00eb askush nuk e kishte iden\u00eb m\u00eb par\u00eb<\/em>,&#8221; tha Alberto Minetti, profesor i fiziologjis\u00eb n\u00eb Universitetin e Milanos. &#8220;<em>Kjo mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb e p\u00ebrshtatshme p\u00ebr t&#8217;u st\u00ebrvitur n\u00eb h\u00ebn\u00eb.&#8221;<\/em> Dhe m\u00eb e leht\u00eb sesa nd\u00ebrtimi i nj\u00eb baze h\u00ebne rrotulluese q\u00eb gjeneron forc\u00ebn, si rrota gjigante e Stacionit Hap\u00ebsinor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Njer\u00ebzit nuk kan\u00eb shkelur n\u00eb H\u00ebn\u00eb q\u00eb nga fundi i programit Apollo n\u00eb 1972, por NASA dhe agjencit\u00eb e tjera hap\u00ebsinore po p\u00ebrgatiten p\u00ebr nj\u00eb kthim, me misione afatgjata n\u00eb habitate t\u00eb p\u00ebrhershme. Astronaut\u00ebt Artemis t\u00eb NASA-s do t\u00eb fluturojn\u00eb rreth h\u00ebn\u00ebs vitin e ardhsh\u00ebm me nj\u00eb mision pasues n\u00eb sip\u00ebrfaqe q\u00eb n\u00eb vitin 2026.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Mjedisi armiq\u00ebsor h\u00ebnor paraqet disa sfida, nga sigurimi q\u00eb astronaut\u00ebt t\u00eb ken\u00eb aj\u00ebr, ushqim dhe uj\u00eb deri te mbrojtja e mir\u00eb kund\u00ebr rrezatimit hap\u00ebsinor. Por pa gravitetin normal p\u00ebr t\u00eb punuar kund\u00ebr, astronaut\u00ebt humbasin mas\u00ebn kockore dhe muskulore, s\u00eb bashku me kontrollin e mir\u00eb t\u00eb sistemit nervor t\u00eb nevojsh\u00ebm p\u00ebr l\u00ebvizjet e koordinuara, duke i b\u00ebr\u00eb prioritet masat p\u00ebr t\u00eb luftuar &#8220;\u00e7kushtimin&#8221;.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Llogaritjet nga Minetti dhe koleg\u00ebt e tij tregojn\u00eb se njer\u00ebzit do ta kishin jasht\u00ebzakonisht t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb vrapojn\u00eb rreth nj\u00eb Muri t\u00eb Vdekjes n\u00eb Tok\u00eb pa u rr\u00ebzuar. Por n\u00eb gravitetin h\u00ebnor, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb e gjashta e asaj n\u00eb Tok\u00eb, kjo \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e leht\u00eb. Sipas llogaritjeve t\u00eb tij, vrapimi me m\u00eb shum\u00eb se 8 mph duhet t\u00eb jet\u00eb i mjaftuesh\u00ebm.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">P\u00ebr t\u00eb testuar iden\u00eb, dy studiues vrapuan rreth nj\u00eb Muri t\u00eb Vdekjes 10 metra t\u00eb gjer\u00eb nd\u00ebrsa ishin t\u00eb lidhur me nj\u00eb kordon bungee t\u00eb varur nga vin\u00e7i. Instalimi emuloi gravitetin h\u00ebnor duke hequr pes\u00eb t\u00eb gjashtat e pesh\u00ebs s\u00eb tyre trupore. Kombinuar me t\u00eb dh\u00ebnat e rutines, shkenc\u00ebtar\u00ebt arrijn\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundimin se vrapimi p\u00ebr disa minuta n\u00eb fillim dhe n\u00eb fund t\u00eb \u00e7do dite, duhet t\u00eb gjeneroj\u00eb mjaftuesh\u00ebm forc\u00eb an\u00ebsore, ose &#8220;gravitet artificial&#8221; p\u00ebr t\u00eb mbajtur kockat dhe muskujt t\u00eb fort\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb mbajtur nj\u00eb kontroll t\u00eb mir\u00eb t\u00eb sistemit nervor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb vend q\u00eb t\u00eb transportojn\u00eb nj\u00eb Mur t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb Vdekjes n\u00eb H\u00ebn\u00eb, astronaut\u00ebt mund t\u00eb vendosen n\u00eb habitate rrethore, duke i lejuar ata t\u00eb vrapojn\u00eb rreth mureve t\u00eb sht\u00ebpive t\u00eb tyre, shkruan ekipi n\u00eb Royal Society Open Science, p\u00ebrcjell <span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/science\/2024\/may\/01\/astronauts-could-run-round-wall-of-death-to-keep-fit-on-moon-say-scientists\">The Guardian.<\/a><\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Nj\u00eb cilind\u00ebr horizontal i drejtimit sigurisht q\u00eb premton t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb kund\u00ebrmas\u00eb e dobishme p\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb parandalimin e dekondicionimit n\u00eb gravitetin e reduktuar n\u00eb H\u00ebn\u00eb,&#8221;<\/em> tha Maria Stokes, profesore e rehabilitimit neuromuskuloskeletor n\u00eb Universitetin e Southampton. Por trajnimi specifik p\u00ebr jet\u00ebn e p\u00ebrditshme dhe aktivitetet e pun\u00ebs do t\u00eb ishte ende i nevojsh\u00ebm, shtoi ajo, p\u00ebr t\u00eb ruajtur aft\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7anta dhe p\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb astronaut\u00ebt t\u00eb operojn\u00eb t\u00eb sigurt n\u00eb sip\u00ebrfaqe.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nick Caplan, profesor i mjek\u00ebsis\u00eb dhe rehabilitimit t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs ajrore n\u00eb Universitetin Northumbria, Newcastle, tha se propozimi ishte &#8220;sigurisht i ri&#8221;, por vuri n\u00eb dyshim n\u00ebse habitatet e hershme h\u00ebnore do t\u00eb ishin mjaft t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr t\u00eb akomoduar pista t\u00eb tilla vrapimi. Me koleg\u00ebt, ai po punon p\u00ebr qasje t\u00eb reja p\u00ebr t\u00eb ushtruar n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb dhe n\u00eb h\u00ebn\u00eb, duke p\u00ebrfshir\u00eb pranga p\u00ebr t\u00eb ngjeshur gjymtyr\u00ebt dhe p\u00ebr t\u00eb kufizuar rrjedh\u00ebn e gjakut.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Ushtrimi i kufizimit t\u00eb rrjedh\u00ebs s\u00eb gjakut \u00ebsht\u00eb treguar n\u00eb studimet n\u00eb Tok\u00eb se jep p\u00ebrfitime t\u00eb ngjashme t\u00eb st\u00ebrvitjes s\u00eb muskujve, kockave dhe kardio-respiratorit q\u00eb shihen normalisht gjat\u00eb ushtrimeve me intensitet m\u00eb t\u00eb lart\u00eb, me intensitete dhe koh\u00ebzgjatje shum\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb st\u00ebrvitjes,&#8221;<\/em> tha Caplan. &#8220;P<em>randaj, kjo mund t&#8217;i b\u00ebj\u00eb kund\u00ebrmasat ekzistuese t\u00eb ushtrimeve m\u00eb efektive p\u00ebr t&#8217;i mbajtur astronaut\u00ebt t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm pa pasur nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb Mur t\u00eb Vdekjes h\u00ebnore.&#8221;<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Nd\u00ebrsa njer\u00ebzit p\u00ebrgatiten t\u00eb kthehen n\u00eb H\u00ebn\u00eb pas nj\u00eb mungese prej m\u00eb shum\u00eb se gjysm\u00eb shekulli, studiuesit kan\u00eb arritur n\u00eb nj\u00eb qasje radikale p\u00ebr t&#8217;i mbajtur astronaut\u00ebt n\u00eb form\u00eb, nd\u00ebrsa po lundrojn\u00eb rreth topit t\u00eb shk\u00ebmbit. P\u00ebr t\u00eb parandaluar q\u00eb eksploruesit h\u00ebnor\u00eb t\u00eb b\u00ebhen t\u00eb dob\u00ebt n\u00eb mjedisin me gravitet t\u00eb ul\u00ebt, shkenc\u00ebtar\u00ebt sugjerojn\u00eb astronaut\u00ebt [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":32,"featured_media":671589,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-671588","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/671588","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=671588"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/671588\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/671589"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=671588"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=671588"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=671588"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}