![\"\"](\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/68652880_1004.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Shtetet e Azis\u00eb Juglindore, si Malajzia, Vietnami, Tajlanda dhe Indonezia, po p\u00ebrballen me nj\u00eb fluks t\u00eb shtuar t\u00eb anijeve t\u00eb mallrave q\u00eb vijn\u00eb t\u00eb tejmbushura me plehra t\u00eb paligjshme nga shtetet e industrializuara, ku nj\u00eb sasi e konsiderueshme trafikohet nga Europa.<\/span><\/p>\n Sipas nj\u00eb raporti t\u00eb ri t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara q\u00eb gjurmon trendet e trafikimit t\u00eb mbetjeve nga Europa dhe Azia Juglindore, trafikant\u00ebt shfryt\u00ebzojn\u00eb hap\u00ebsirat dhe strukturat ligjore t\u00eb bizneseve, duke e shnd\u00ebrruar trafikimin e mbetejeve nj\u00eb prej veprimtarive kriminale m\u00eb t\u00eb rrezikshme q\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb mjedis.<\/span><\/p>\n Pavar\u00ebsisht rregulloreve ekzistuese, trafikant\u00ebt fuqizohen nga mungesa e zbatimit t\u00eb ligjit dhe joshen nga mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr t\u00eb fituar t\u00eb ardhura leht\u00ebsisht. Komisioni Europian vler\u00ebson se 15-30% t\u00eb d\u00ebrgesave t\u00eb mbeturinave nga BE jan\u00eb t\u00eb jasht\u00ebligjshme, duke gjeneruar miliarda euro t\u00eb ardhura t\u00eb paligjshme \u00e7do vit.<\/span><\/p>\n “N\u00eb \u00e7astin kur plehrat flaken n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pakontrolluar, at\u00ebher\u00eb ato kthehen n\u00eb problem p\u00ebr gjith\u00ebsecilin prej nesh. Kur themi se duhet luftuar urgjentisht kund\u00ebr trafikimit t\u00eb plehrave, nuk ekzagjerojm\u00eb\u201d<\/span><\/i> \u2013 thot\u00eb p\u00ebr DW Masood Karimipour, p\u00ebrfaq\u00ebsues i Azis\u00eb Juglindore pran\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara, nga Zyra Kund\u00ebr Drog\u00ebs dhe Krimit.<\/span><\/span><\/p>\n Sipas t\u00eb nj\u00ebjtit raport, vendet e Shoqat\u00ebs s\u00eb Shteteve t\u00eb Azis\u00eb Juglindore (ASEAN), n\u00eb periudh\u00ebn 2017-2021 importuan s\u00eb bashku m\u00eb shum\u00eb se 100 milion\u00eb ton\u00eb mbetje t\u00eb metaleve, letr\u00ebs dhe plastik\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb vler\u00eb prej rreth 47 miliard\u00eb eurosh.<\/span><\/p>\n Indonezia \u2013 epiqendra e trafikimit t\u00eb mbetjeve<\/b><\/span><\/p>\n Tregtia e bot\u00ebrore e mbetjeve ka p\u00ebsuar nj\u00eb ndryshim drastik gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit si pasoj\u00eb e nj\u00eb s\u00ebr\u00eb masash t\u00eb nd\u00ebrmarra nga Kina n\u00eb vitin 2018, p\u00ebr t\u00eb luftuar fluksin e importit t\u00eb mbeturinave t\u00eb pad\u00ebshiruara brenda territorit t\u00eb saj. Rezultatet q\u00eb dhan\u00eb masat e vazhdueshme dhe t\u00eb ashpra t\u00eb Kin\u00ebs, b\u00ebn\u00eb q\u00eb linjat e d\u00ebrgesave t\u00eb plehrave t\u00eb merrnin tjet\u00ebr rrjedh\u00eb, duksh\u00ebm drejt Azis\u00eb Juglindore. Shtetet si Indonezia jan\u00eb kthyer n\u00eb destinacionet par\u00ebsore t\u00eb ngarkesave t\u00eb anijeve q\u00eb mbartin plehra t\u00eb ligjshme dhe t\u00eb paligjshme. “N\u00eb Indonezi nuk ka asnj\u00eb ekosistem q\u00eb mb\u00ebshtet konsumin, prodhimin dhe riciklimin e q\u00ebndruesh\u00ebm\u201d – i tha DW Yuyun Ismawati, k\u00ebshilltar i lart\u00eb i fondacionit mjedisor “Nexus3\u201d.<\/span><\/p>\n Referuar t\u00eb dh\u00ebnave nga Zyra e Statistikave t\u00eb Indonezis\u00eb, pas vitit 2018, vendi u p\u00ebrball me nj\u00eb rritje t\u00eb papritur t\u00eb importeve t\u00eb mbetjeve, ku kryesisht mbetjet e letr\u00ebs dhe plastik\u00ebs mbizot\u00ebruan ngarkesat e shteteve per\u00ebndimore europiane. “Nexus3\u201d zbuloi se mbetjet plastike shpesh kontaminojn\u00eb cop\u00ebzat e letr\u00ebs, duke p\u00ebrb\u00ebr\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim alarmant p\u00ebr mjedisin dhe sh\u00ebndetin, kryesisht n\u00eb rajone si Java ose Sumatra.<\/span><\/p>\n Plastika problematike asgj\u00ebsohet ose u dhurohet komuniteteve vendase nga kompanit\u00eb q\u00eb importojn\u00eb let\u00ebr, t\u00eb cil\u00ebt m\u00eb pas p\u00ebrfshihen n\u00eb ndarjen dhe djegien e paligjshme t\u00eb plastik\u00ebs.<\/span><\/p>\n Zjarret \u00e7lirojn\u00eb nivele alarmante dioksinash dhe kimikatesh t\u00eb rrezikshme, t\u00eb cilat m\u00eb pas p\u00ebrfundojn\u00eb n\u00eb zinxhir\u00ebt e ushqimit njer\u00ebzor. P\u00ebr shkak t\u00eb tymit dhe ushqimit t\u00eb helmuar, shum\u00eb banor\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre fshatrave s\u00ebmuren r\u00ebnd\u00eb nga mushk\u00ebrit\u00eb, stomaku madje dhe kanceri dhe detyrohen t\u00eb braktisin sht\u00ebpit\u00eb e tyre.<\/span><\/p>\n Mbetjet, nj\u00eb biznes shum\u00eb fitimprur\u00ebs<\/b><\/span><\/p>\n Pavar\u00ebsisht pasojave t\u00eb d\u00ebmshme n\u00eb sh\u00ebndet dhe mjedis, trafikimi i mbetjeve shihet ende si nj\u00eb aktivitet kriminal shum\u00eb fitimprur\u00ebs n\u00eb Azin\u00eb Juglindore.<\/span><\/p>\n Sipas Serena Favarin, kriminologe italiane e “Universita Cattolica del Sacro Cuore\u201d, trafikant\u00ebt p\u00ebrdorin metoda t\u00eb sofistikuara dhe zinxhir\u00eb t\u00eb furnizimit ushqimor p\u00ebr t\u00eb shmangur kontrollet dhe mbeturinat e anijeve, n\u00eb vendet ku rregulloret jan\u00eb m\u00eb pak t\u00eb rrepta dhe \u00e7mimet p\u00ebr asgj\u00ebsim t\u00eb paligjsh\u00ebm t\u00eb mbeturinave jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta. “Krimi nuk funksionon nj\u00ebsoj n\u00eb t\u00eb gjitha vendet, dhe kjo krijon nj\u00eb \u00e7organizim n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si trajtohen mbetjet\u201d \u2013 i tha ajo DW.<\/span><\/p>\n N\u00eb shum\u00eb shtete ku p\u00ebrfundojn\u00eb mbetjet, trafikimi i mbetjeve nuk ndiqet penalisht, por p\u00ebrb\u00ebn shkelje administrative dhe civile. Edhe n\u00ebse trafikant\u00ebt i shkelin ato rregulla haptas dhe vazhdimisht, d\u00ebnimet shpesh jan\u00eb minimale, duke b\u00ebr\u00eb t\u00eb mundur “lul\u00ebzimin\u201d e aktiviteteve t\u00eb paligjshme.<\/span><\/p>\n Si luftohen mbetjet e jasht\u00ebligjshme?<\/b><\/span><\/p>\n Edhe pse trafikimi i jasht\u00ebligjsh\u00ebm i mbeturinave shkakton shum\u00eb probleme p\u00ebr komunitetet, ekspert\u00ebt pajtohen me mendimin se nj\u00eb menaxhim i mir\u00eb-rregulluar i plehrave t\u00eb ligjshme, \u00ebsht\u00eb i nevojsh\u00ebm. Ky menaxhim zbut d\u00ebmet n\u00eb mjedis dhe funksionon m\u00eb s\u00eb miri p\u00ebrmes riciklimit.<\/span><\/p>\n P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, shum\u00eb vende dhe aksione nd\u00ebrkomb\u00ebtare ligjzbatuese midis Azis\u00eb dhe Europ\u00ebs, po nd\u00ebrmarrin operacione t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta p\u00ebr t\u00eb mbyllur boshll\u00ebqet dhe shkat\u00ebrruar aktivitetin e paligjsh\u00ebm ekonomik n\u00eb t\u00eb cilat veprojn\u00eb kriminel\u00ebt. <\/span><\/p>\n “\u00cbsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb forcohet bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrmjet vendeve, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb krijohen rregullore t\u00eb nj\u00ebsuara mes shteteve. Duke pasur rregullore t\u00eb ngjashme, \u00ebsht\u00eb m\u00eb e leht\u00eb t\u00eb veprohet\u201d<\/em> \u2013 thot\u00eb Favarin.<\/span><\/p>\n Harmonizimi i kornizave ligjore mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb miratimin e ligjeve m\u00eb t\u00eb forta dhe t\u00eb imponoj\u00eb gjobitje m\u00eb t\u00eb ashpra p\u00ebr krimet q\u00eb lidhen me trafikimin e mbeturinave. Aktualisht Bashkimi Europian po p\u00ebrdit\u00ebson rregulloret e d\u00ebrgesave t\u00eb mbeturinave, me q\u00ebllim zvog\u00eblimin e eksporteve problematike dhe forcimin e zbatimit t\u00eb ligjeve. Ndryshimet pritet t\u00eb miratohen n\u00eb fund t\u00eb k\u00ebtij muaji.<\/span><\/p>\n P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, teknologjia e re mund t\u00eb vihet n\u00eb dispozicion p\u00ebr mbrojtjen e mjedisit. “Dron\u00ebt ose imazhet satelitore mund t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb zbulimin e sasive t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb mbeturinave ose grumbujve t\u00eb mbeturinave n\u00eb zona t\u00eb ve\u00e7anta, si vendgrumbullimet e paligjshme t\u00eb mbetjeve ose zjarret e paligjshme n\u00eb zonat e mbrojtura” \u2013 p\u00ebrmbyll Favarin.<\/span><\/p>\n![\"Nj\u00eb](\"https:\/\/static.dw.com\/image\/68652700_906.jpg\")
<\/p>\n![\"Plazh](\"https:\/\/static.dw.com\/image\/68652789_906.jpg\")
<\/p>\n![\"Mbeturina](\"https:\/\/static.dw.com\/image\/67924777_906.jpg\")
<\/p>\n