{"id":653514,"date":"2024-02-12T09:49:12","date_gmt":"2024-02-12T08:49:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=653514"},"modified":"2024-02-12T13:42:17","modified_gmt":"2024-02-12T12:42:17","slug":"studiuesit-zbulojne-per-here-te-pare-biblioteken-e-humbur-te-charles-darwin-it","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2024\/02\/12\/studiuesit-zbulojne-per-here-te-pare-biblioteken-e-humbur-te-charles-darwin-it\/","title":{"rendered":"Studiuesit zbulojn\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb bibliotek\u00ebn e humbur t\u00eb Charles Darwin-it","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #000000;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-653516\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/gettyimages-3352807-ezgif.com-webp-to-jpg-converter-e1707727688366.jpg\" alt=\"\" width=\"1109\" height=\"880\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/gettyimages-3352807-ezgif.com-webp-to-jpg-converter-e1707727688366.jpg 1109w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/gettyimages-3352807-ezgif.com-webp-to-jpg-converter-e1707727688366-300x238.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/gettyimages-3352807-ezgif.com-webp-to-jpg-converter-e1707727688366-1024x813.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/gettyimages-3352807-ezgif.com-webp-to-jpg-converter-e1707727688366-768x609.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1109px) 100vw, 1109px\" \/><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb q\u00eb nga vdekja e tij n\u00eb 1882, biblioteka mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse e \u00c7arls Darvinit \u00ebsht\u00eb \u00e7elur p\u00ebr t\u00eb zbuluar nj\u00eb mori librash, pamfletesh dhe revistash t\u00eb cituara dhe lexuara nga natyralisti me ndikim.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Autor i veprave t\u00eb shumta, Darvini \u00ebsht\u00eb ndoshta m\u00eb i njohur p\u00ebr librin e tij t\u00eb vitit 1859, &#8220;Mbi origjin\u00ebn e specieve&#8221;, q\u00eb prezantoi konceptin themelor shkencor t\u00eb evolucionit n\u00eb bot\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">P\u00ebr nder t\u00eb 215-vjetorit t\u00eb dit\u00eblindjes s\u00eb Darvinit m\u00eb 12 shkurt, ekipi hulumtues q\u00eb q\u00ebndron pas projektit &#8220;Darwin Online&#8221; ka nxjerr\u00eb nj\u00eb katalog prej 300 faqesh q\u00eb p\u00ebrmbledh 7400 tituj origjinal\u00eb dhe 13000 v\u00ebllime t\u00eb zot\u00ebruara fillimisht nga Darvini. Katalogu p\u00ebrfshin 9,300 lidhje me kopjet e p\u00ebrmbajtjeve t\u00eb bibliotek\u00ebs q\u00eb jan\u00eb t\u00eb disponueshme falas n\u00eb internet, duke ftuar publikun t\u00eb lexoj\u00eb at\u00eb q\u00eb lexoi Darvini.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>\u201cKjo pamje e holl\u00ebsishme e papar\u00eb e bibliotek\u00ebs s\u00eb plot\u00eb t\u00eb Darvinit lejon q\u00eb njeriu t\u00eb vler\u00ebsoj\u00eb m\u00eb shum\u00eb se kurr\u00eb se ai nuk ishte nj\u00eb figur\u00eb e izoluar q\u00eb punonte vet\u00ebm, por nj\u00eb ekspert i koh\u00ebs s\u00eb tij duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb shkenc\u00ebn dhe studimet e sofistikuara dhe njohurit\u00eb e tjera t\u00eb mij\u00ebra njer\u00ebzve. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, madh\u00ebsia dhe diapazoni i veprave n\u00eb bibliotek\u00eb e b\u00ebn t\u00eb dukshme shtrirjen e jasht\u00ebzakonshme t\u00eb k\u00ebrkimit t\u00eb Darvinit n\u00eb pun\u00ebn e t\u00eb tjer\u00ebve,\u201d<\/em> tha udh\u00ebheq\u00ebsi i projektit Dr. John van Wyhe, historian i shkenc\u00ebs n\u00eb Universitetin Komb\u00ebtar t\u00eb Singaporit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>Bashkimi i nj\u00eb biblioteke t\u00eb humbur<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kur Darvini ishte gjall\u00eb, ai mbajti sh\u00ebnime t\u00eb p\u00ebrpikta t\u00eb bibliotek\u00ebs s\u00eb tij, duke p\u00ebrfshir\u00eb &#8220;Katalogu i Bibliotek\u00ebs s\u00eb \u00c7arls Darvinit&#8221; prej 426 faqesh t\u00eb shkruar me dor\u00eb, t\u00eb p\u00ebrpiluar n\u00eb vitin 1875. Fillimisht pasi Darvini vdiq, biblioteka e tij u ruajt dhe u regjistrua. Por me kalimin e koh\u00ebs, pjesa m\u00eb e madhe e p\u00ebrmbajtjes s\u00eb tij humbi ose p\u00ebrfundoi diku tjet\u00ebr.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Dy koleksione kryesore me 1,480 libra u mbajt\u00ebn n\u00eb Universitetin e Kembrixhit dhe Down House, sht\u00ebpia e familjes s\u00eb Darvinit n\u00eb Downe, Angli, q\u00eb mbetet e hapur p\u00ebr publikun. Por koleksionet p\u00ebrfshinin vet\u00ebm rreth 15% t\u00eb bibliotek\u00ebs origjinale.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Pasi mor\u00ebn letra nga studiues dhe publiku q\u00eb pyesnin p\u00ebr tituj specifik\u00eb nga biblioteka e Darvinit, van Wyhe dhe koleg\u00ebt e tij filluan projektin e tyre p\u00ebr ta rikrijuar at\u00eb virtualisht n\u00eb vitin 2007.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Dijetar\u00ebt kan\u00eb hulumtuar jet\u00ebn dhe veprat e Darvinit p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekull,&#8221;<\/em> tha van Wyhe.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Nj\u00eb nga element\u00ebt m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb t\u00eb kuptuarit e teorive t\u00eb Darvinit jan\u00eb burimet e tij, botimet nga t\u00eb tjer\u00ebt q\u00eb ai p\u00ebrdori n\u00eb k\u00ebrkimin e tij.&#8221;<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Institucione t\u00eb tilla si muzeu Do\u00ebn House, Biblioteka e Universitetit t\u00eb Kembrixhit dhe Christ&#8217;s College Cambridge, si dhe koleksione private, u p\u00ebrdor\u00ebn p\u00ebr t\u00eb gjetur materialet gjat\u00eb procesit t\u00eb mundimsh\u00ebm 18-vje\u00e7ar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Pavar\u00ebsisht nga mbajtja e tij e disiplinuar e t\u00eb dh\u00ebnave, Darvini p\u00ebrdori m\u00ebnyra t\u00eb shkurtuara ose t\u00eb paqarta p\u00ebr t&#8217;iu referuar revistave dhe broshurave n\u00eb koleksionin e tij, me shum\u00eb hyrje q\u00eb mungonin autor\u00ebt, datat ose burimet.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>Nj\u00eb koleksion befasues<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Darvini kishte natyrsh\u00ebm nj\u00eb mori titujsh t\u00eb lidhur me interesat e tij kryesore shkencore, si biologjia dhe gjeologjia. Ai zot\u00ebronte nj\u00eb kopje t\u00eb &#8220;Eksplorime dhe aventura n\u00eb Afrik\u00ebn Ekuatoriale&#8221;, nga autori Paul Du Chaillu pasi zoologu u b\u00eb i pari evropian q\u00eb p\u00ebrshkroi gorillat n\u00eb natyr\u00eb gjat\u00eb ekspeditave n\u00eb Afrik\u00eb n\u00eb vitet 1850. Koleksioni i Darvinit p\u00ebrfshinte gjithashtu nj\u00eb periodik gjerman q\u00eb zbuloi fotografit\u00eb e para t\u00eb botuara t\u00eb baktereve n\u00eb 1877.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Por biblioteka e natyralistit p\u00ebrmbante shum\u00eb libra, duke shfaqur etjen e tij p\u00ebr njohuri, tha van Wyhe. Darvini lexoi gjithashtu filozof\u00eb, si John Stuart Mill dhe Auguste Comte, dhe kishte nj\u00eb num\u00ebr veprash rreth psikologjis\u00eb, fes\u00eb, artit, historis\u00eb, udh\u00ebtimeve, bujq\u00ebsis\u00eb dhe mbar\u00ebshtimit dhe sjelljes s\u00eb kafsh\u00ebve.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Gati gjysma e librave jan\u00eb shkruar n\u00eb fr\u00ebngjisht, gjermanisht, italisht, holandisht, danisht, latinisht, spanjisht dhe suedisht, nj\u00eb zbulim befasues duke pasur parasysh se Darvini njihej si nj\u00eb gjuh\u00ebtar i varf\u00ebr me vesh t\u00eb keq p\u00ebr gjuh\u00ebt, tha van Wyhe.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Ai ishte nj\u00eb person shum\u00eb i arsimuar q\u00eb m\u00ebsoi greqishten e lasht\u00eb dhe latinishten n\u00eb shkoll\u00eb si dhe fr\u00ebngjisht,&#8221;<\/em> tha van Wyhe.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>\u201cM\u00eb von\u00eb m\u00ebsoi spanjisht dhe pak portugalisht p\u00ebr udh\u00ebtimin e Beagle dhe m\u00ebsoi vet\u00eb t\u00eb lexonte gjermanisht dhe italisht dhe paksa gjuh\u00eb t\u00eb tjera n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb. Kjo tregon se sa i vendosur ishte ai p\u00ebr t\u00eb zbuluar se \u00e7far\u00eb kishin botuar njer\u00ebz t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb shkenc\u00ebs dhe p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb informacione t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr teorit\u00eb e tij.\u201d<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ekzistojn\u00eb gjithashtu prova q\u00eb Darvini lexonte udh\u00ebtime nga eksploruesit dhe misionar\u00ebt p\u00ebr t\u00eb kuptuar gjestet e p\u00ebrdorura nga grupe t\u00eb ndryshme etnike.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Dhe Darvinit i p\u00eblqente t\u00eb lexonte gjithashtu romane. N\u00eb vitin 2019, nj\u00eb kopje e &#8220;Grat\u00eb dhe bijat&#8221; e Elizabeth Gaskell, nj\u00eb serial i botuar si lib\u00ebr n\u00eb 1866, u shfaq n\u00eb ankand, duke mbajtur nj\u00eb sh\u00ebnim q\u00eb thoshte: <em>&#8220;Ky lib\u00ebr ishte nj\u00eb i preferuar i madh i Charles Darwin-it dhe libri i fundit q\u00eb u lexua me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr t\u00eb.\u201d<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb q\u00eb nga vdekja e tij n\u00eb 1882, biblioteka mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse e \u00c7arls Darvinit \u00ebsht\u00eb \u00e7elur p\u00ebr t\u00eb zbuluar nj\u00eb mori librash, pamfletesh dhe revistash t\u00eb cituara dhe lexuara nga natyralisti me ndikim. Autor i veprave t\u00eb shumta, Darvini \u00ebsht\u00eb ndoshta m\u00eb i njohur p\u00ebr librin e tij t\u00eb vitit 1859, &#8220;Mbi origjin\u00ebn [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":653516,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-653514","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/653514","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=653514"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/653514\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/653516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=653514"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=653514"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=653514"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}