![\"\"](\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/burns-scaled.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Kjo ese u p\u00ebrshtat nga v\u00ebrejtjet e Drejtorit t\u00eb CIA-s, William J. Burns, t\u00eb mbajtura m\u00eb 1 korrik p\u00ebr leksionin vjetor t\u00eb \u2018Fondacionit Ditchley\u2019 n\u00eb Oxfordshire, Angli. Tema ishte \u2018Nj\u00eb bot\u00eb e shnd\u00ebrruar dhe roli i inteligjenc\u00ebs\u2019.<\/em><\/span><\/p>\n Kam punuar n\u00eb fillim t\u00eb karrier\u00ebs sime si diplomat amerikan p\u00ebr Sekretarin e Shtetit James Baker. Ishte nj\u00eb nga ato \u2018\u00e7astet plastike\u2019 t\u00eb rralla n\u00eb histori. Lufta e Ftoht\u00eb po mbaronte, Bashkimi Sovjetik ishte gati t\u00eb shembet, Gjermania s\u00eb shpejti do ribashkohej dhe pushtimi i Kuvajtit nga Sadam Husein do mposhtej shpejt.<\/span><\/p>\n Ishte nj\u00eb bot\u00eb e par\u00ebsis\u00eb s\u00eb pakontestueshme amerikane. Rrymat e historis\u00eb dukej se rridhnin n\u00eb drejtimin ton\u00eb, fuqia e ideve tona e shtyu pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb bot\u00ebs n\u00eb nj\u00eb rritje t\u00eb ngadalt\u00eb por t\u00eb parezistueshme drejt demokracis\u00eb dhe tregjeve t\u00eb lira. Vet\u00ebsiguria jon\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb mbizot\u00ebruese dukej e bazuar n\u00eb realitetet e pushtetit dhe ndikimit, por gjithashtu err\u00ebsoi tendencat e tjera t\u00eb grumbullimit.<\/span><\/p>\n Momenti yn\u00eb i dominimit t\u00eb pas Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb nuk do ishte kurr\u00eb nj\u00eb kusht i p\u00ebrhersh\u00ebm. Historia nuk kishte mbaruar, as konkurrenca ideologjike. Globalizimi premtoi shum\u00eb p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb njer\u00ebzore, me qindra miliona njer\u00ebz t\u00eb nxjerr\u00eb nga varf\u00ebria, por gjithashtu ishte i detyruar t\u00eb prodhonte kund\u00ebrpresione.<\/span><\/p>\n N\u00eb nj\u00eb memo tranzicioni q\u00eb hartova p\u00ebr administrat\u00ebn e ardhshme t\u00eb Klintonit n\u00eb fund t\u00eb vitit 1992, u p\u00ebrpoqa t\u00eb kap skicat e zbehta t\u00eb sfidave p\u00ebrpara.<\/span><\/p>\n “Nd\u00ebrsa p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb pes\u00ebdhjet\u00eb vjet nuk p\u00ebrballemi me nj\u00eb kund\u00ebrshtar ushtarak global,”<\/em> shkrova un\u00eb, “sigurisht \u00ebsht\u00eb e imagjinueshme q\u00eb nj\u00eb kthim te autoritarizmi n\u00eb Rusi ose nj\u00eb Kin\u00eb armiq\u00ebsore agresive mund t\u00eb ringjall\u00eb nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb till\u00eb global”<\/em>.<\/span><\/p>\n Un\u00eb u p\u00ebrpoqa, sado i pap\u00ebrsosur, t\u00eb n\u00ebnvizoja rreziqet me t\u00eb cilat do p\u00ebrballeshin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashmangshme demokracit\u00eb dhe tregjet e lira n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ekonomit\u00eb po globalizoheshin, por, si\u00e7 e thash\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, \u2018sistemi politik nd\u00ebrkomb\u00ebtar po anonte n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb skizofrenike drejt fragmentimit m\u00eb t\u00eb madh\u2019. Dhe u p\u00ebrpoqa, sa m\u00eb mir\u00eb q\u00eb munda, t\u00eb skicoja k\u00ebrc\u00ebnimet e p\u00ebrbashk\u00ebta globale t\u00eb paraqitura tashm\u00eb nga ndryshimet klimatike dhe pasiguria sh\u00ebndet\u00ebsore, ve\u00e7an\u00ebrisht epidemia e furishme e HIV\/AIDS.<\/span><\/p>\n P\u00ebr \u00e7erekshekullin e ardhsh\u00ebm, un\u00eb mbeta nj\u00eb diplomat amerikan krenar dhe shum\u00eb me fat, duke sh\u00ebrbyer kryesisht n\u00eb Rusi dhe Lindjen e Mesme, dhe n\u00eb pozita t\u00eb larta n\u00eb Uashington. Un\u00eb ndava sukseset diplomatike dhe b\u00ebra pjes\u00ebn time t\u00eb gabimeve, pasi momenti unipolar i Amerik\u00ebs u zbeh dhe disa nga ato q\u00eb isha p\u00ebrpjekur t\u00eb parashikoja n\u00eb at\u00eb memorandum t\u00eb tranzicionit prej koh\u00ebsh filluan t\u00eb shpalosen.<\/span><\/p>\n Sot, si drejtor i Agjencis\u00eb Qendrore t\u00eb Inteligjenc\u00ebs, kam frik\u00eb t\u00eb them se tani kam jetuar dhe sh\u00ebrbyer mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar nj\u00eb moment tjet\u00ebr me pesh\u00eb – n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb mbushur me njer\u00ebz, m\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlikuar dhe m\u00eb t\u00eb kontestuar se ajo q\u00eb kam p\u00ebrjetuar n\u00eb ato dit\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira si nj\u00eb diplomat i ri tre dekada m\u00eb par\u00eb. <\/span><\/p>\n \u00cbsht\u00eb nj\u00eb bot\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Shtetet e Bashkuara nuk jan\u00eb m\u00eb e vetmja fuqi e madhe n\u00eb bllokun gjeopolitik \u2013 nj\u00eb bot\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn njer\u00ebzimi p\u00ebrballet me rrezikun dhe premtimin.<\/span><\/p>\n Detyra ime tani \u00ebsht\u00eb t\u00eb ndihmoj Presidentin Biden dhe politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsit e lart\u00eb t\u00eb kuptojn\u00eb dhe formojn\u00eb nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb transformuar. Dhe si\u00e7 na kujton presidenti, jemi n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb kthese. Epoka e pas Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb ka p\u00ebrfunduar. <\/span><\/p>\n Detyra jon\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb form\u00ebsojm\u00eb at\u00eb q\u00eb vjen m\u00eb pas – duke investuar n\u00eb forcat tona themelore dhe duke punuar n\u00eb kauz\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me rrjetin ton\u00eb t\u00eb pakrahasuesh\u00ebm t\u00eb aleancave dhe partneriteteve – p\u00ebr t’u l\u00ebn\u00eb brezave t\u00eb ardhsh\u00ebm nj\u00eb bot\u00eb m\u00eb t\u00eb lir\u00eb, t\u00eb hapur, t\u00eb sigurt dhe m\u00eb t\u00eb begat\u00eb.<\/span><\/p>\n Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb urdh\u00ebr shum\u00eb i lart\u00eb. Suksesi yn\u00eb do varet nga aft\u00ebsia jon\u00eb p\u00ebr t\u00eb lundruar n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb me tre tipare dalluese.<\/span><\/p>\n E para \u00ebsht\u00eb sfida e konkurrenc\u00ebs strategjike nga nj\u00eb Kin\u00eb n\u00eb rritje dhe ambicioze – dhe nga nj\u00eb Rusi q\u00eb vazhdimisht na kujton se fuqit\u00eb n\u00eb r\u00ebnie mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn po aq shkat\u00ebrruese sa ato n\u00eb rritje.<\/span><\/p>\n S\u00eb dyti jan\u00eb probleme t\u00eb tilla si pandemit\u00eb dhe kriza klimatike, t\u00eb cilat nuk mund t’i trajtoj\u00eb asnj\u00eb vend dhe po b\u00ebhen m\u00eb t\u00eb skajshme dhe ekzistenciale.<\/span><\/p>\n Dhe e treta \u00ebsht\u00eb revolucioni n\u00eb teknologji, i cili po shnd\u00ebrron m\u00ebnyr\u00ebn se si jetojm\u00eb, punojm\u00eb, luftojm\u00eb dhe konkurrojm\u00eb, me mund\u00ebsi dhe rreziqe q\u00eb ende nuk mund t’i kuptojm\u00eb plot\u00ebsisht.<\/span><\/p>\n K\u00ebto sfida t\u00eb ve\u00e7anta ndonj\u00ebher\u00eb bien ndesh me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn, me bashk\u00ebpunimin p\u00ebr problemet e p\u00ebrbashk\u00ebta globale, m\u00eb jetike dhe m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira, shum\u00eb shpesh viktima t\u00eb konkurrenc\u00ebs strategjike. Dhe revolucioni n\u00eb teknologji \u00ebsht\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebsisht nj\u00eb aren\u00eb kryesore p\u00ebr at\u00eb konkurrenc\u00eb dhe nj\u00eb dukuri n\u00eb t\u00eb cilin nj\u00eb partneritet baz\u00eb \u00ebsht\u00eb vendimtar p\u00ebr t\u00eb vendosur rregullat e rrug\u00ebs.<\/span><\/p>\n Sfida m\u00eb e menj\u00ebhershme dhe m\u00eb akute ndaj rendit nd\u00ebrkomb\u00ebtar sot \u00ebsht\u00eb pushtimi n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb plot\u00eb i Ukrain\u00ebs nga Vladimir Putin.<\/span><\/p>\n Vizitor\u00ebt n\u00eb nj\u00eb mur p\u00ebrkujtimor me emrat e banor\u00ebve q\u00eb u vran\u00eb gjat\u00eb okupimit rus, m\u00eb 2 korrik n\u00eb Bucha, Ukrain\u00eb<\/span><\/p><\/div>\n Un\u00eb kam kaluar pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb dy dekadave t\u00eb fundit duke u p\u00ebrpjekur t\u00eb kuptoj dhe t\u00eb kund\u00ebrshtoj kombinimin e ankesave, ambicies dhe pasiguris\u00eb q\u00eb mish\u00ebron Putini. Nj\u00eb gj\u00eb q\u00eb kam m\u00ebsuar \u00ebsht\u00eb se \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb gabim t\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsohet fiksimi i Putinit p\u00ebr t\u00eb kontrolluar Ukrain\u00ebn dhe zgjedhjet e saj, pa t\u00eb cilat ai beson se \u00ebsht\u00eb e pamundur q\u00eb Rusia t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb fuqi e madhe ose ai t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs i madh rus. Ky fiksim tragjik dhe brutal tashm\u00eb i ka sjell\u00eb turp Rusis\u00eb dhe ka ekspozuar dob\u00ebsit\u00eb e saj, duke evokuar vendosm\u00ebrin\u00eb befasuese t\u00eb popullit ukrainas.<\/span><\/p>\n Putini shpesh k\u00ebmb\u00ebngul se Ukraina \u2018nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vend i v\u00ebrtet\u00eb\u2019, se \u00ebsht\u00eb e dob\u00ebt dhe e ndar\u00eb. Si\u00e7 ka zbuluar ai, vendet e v\u00ebrteta luftojn\u00eb. Dhe kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb ukrainasit kan\u00eb b\u00ebr\u00eb, me guxim dhe k\u00ebmb\u00ebngulje t\u00eb jasht\u00ebzakonshme. Ata nuk do t\u00eb heqin dor\u00eb, as t\u00eb gjith\u00eb ne q\u00eb mb\u00ebshtesim Ukrain\u00ebn.<\/span><\/p>\n Lufta e Putinit ka qen\u00eb tashm\u00eb nj\u00eb d\u00ebshtim strategjik p\u00ebr Rusin\u00eb \u2013 dob\u00ebsit\u00eb e saj ushtarake u zbuluan; ekonomia e saj \u00ebsht\u00eb d\u00ebmtuar r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr vitet n\u00eb vijim; e ardhmja e saj si nj\u00eb partner i vog\u00ebl dhe koloni ekonomike e Kin\u00ebs duke u form\u00ebsuar nga gabimet e Putinit; ambiciet e saj revanshiste t\u00eb zbutura nga nj\u00eb NATO q\u00eb vet\u00ebm sa \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb e madhe dhe m\u00eb e fort\u00eb.<\/span><\/p>\n M\u00eb pak se nj\u00eb muaj m\u00eb par\u00eb, ne u mahnit\u00ebm nga skenat e sfid\u00ebs s\u00eb armatosur t\u00eb Yevgeniy Prigozhin ndaj shtetit rus, me forcat paraushtarake t\u00eb Grupit \u00cbagner q\u00eb kap\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr Rostov-on-Don dhe l\u00ebviz\u00ebn n\u00eb dy t\u00eb tretat e rrug\u00ebs p\u00ebr n\u00eb Mosk\u00eb p\u00ebrpara se t\u00eb ktheheshin prapa. Si\u00e7 e ka b\u00ebr\u00eb t\u00eb qart\u00eb presidenti Biden, kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e brendshme ruse, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Shtetet e Bashkuara kan\u00eb pasur dhe nuk do en\u00eb asnj\u00eb pjes\u00eb.<\/span><\/p>\n \u00cbsht\u00eb e habitshme q\u00eb Prigozhin i parapriu veprimeve t\u00eb tij me nj\u00eb aktakuz\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr p\u00ebr arsyetimin e rrem\u00eb t\u00eb Kremlinit p\u00ebr pushtimin e tij t\u00eb Ukrain\u00ebs dhe p\u00ebr sjelljen e luft\u00ebs nga udh\u00ebheqja ushtarake ruse. Ndikimi i atyre fjal\u00ebve dhe atyre veprimeve do shfaqet p\u00ebr ca koh\u00eb, nj\u00eb kujtes\u00eb e gjall\u00eb e efektit g\u00ebrryes t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb Putinit n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb e tij dhe regjimin e tij.<\/span><\/p>\n Agresioni i Rusis\u00eb paraqet nj\u00eb prov\u00eb t\u00eb madhe. Por Kina \u00ebsht\u00eb i vetmi vend me synimin p\u00ebr t\u00eb riformuar rendin nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe, ka gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb, fuqin\u00eb ekonomike, diplomatike, ushtarake dhe teknologjike p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb.<\/span><\/p>\n Nj\u00eb \u00e7iklist udh\u00ebton pran\u00eb lumit Potomac m\u00eb 7 qershor n\u00eb Uashington, nd\u00ebrsa qiejt jan\u00eb t\u00eb turbullt nga tymi i zjarrit kanadez<\/span><\/em><\/p><\/div>\n \u00c7\u00ebshtja nuk \u00ebsht\u00eb rritja e Kin\u00ebs n\u00eb vetvete, por veprimet q\u00eb e shoq\u00ebrojn\u00eb at\u00eb. Presidenti Xi Jinping po fillon mandatin e tij t\u00eb tret\u00eb me m\u00eb shum\u00eb pushtet se \u00e7do lider kinez q\u00eb nga Mao. Dhe n\u00eb vend q\u00eb ta p\u00ebrdor\u00eb at\u00eb fuqi p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrforcuar, rigjall\u00ebruar dhe p\u00ebrdit\u00ebsuar sistemin nd\u00ebrkomb\u00ebtar q\u00eb mund\u00ebsoi shnd\u00ebrrimin e Kin\u00ebs, Xi k\u00ebrkon ta rishkruaj\u00eb at\u00eb.<\/span><\/p>\n N\u00eb profesionin e inteligjenc\u00ebs, ne studiojm\u00eb me kujdes at\u00eb q\u00eb thon\u00eb lider\u00ebt. Por ne i kushtojm\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb asaj q\u00eb b\u00ebjn\u00eb ata, dhe k\u00ebtu shtypja n\u00eb rritje e Xi n\u00eb vend dhe agresioni jasht\u00eb vendit – nga partneriteti i tij pa kufi me Putinin deri te k\u00ebrc\u00ebnimet e tij ndaj paqes dhe stabilitetit n\u00eb ngushtic\u00ebn e Tajvanit – jan\u00eb t\u00eb pamundura t\u00eb anashkalohen.<\/span><\/p>\n Ai q\u00eb \u00ebsht\u00eb gjithashtu i pamundur t\u00eb injorohet \u00ebsht\u00eb fakti se, n\u00eb k\u00ebt\u00eb epok\u00eb t\u00eb re, konkurrenca jon\u00eb po zhvillohet n\u00eb sfondin e nd\u00ebrvar\u00ebsis\u00eb ekonomike dhe lidhjeve tregtare. K\u00ebto lidhje u kan\u00eb sh\u00ebrbyer jasht\u00ebzakonisht mir\u00eb vendeve tona, ekonomive tona dhe bot\u00ebs son\u00eb – por ato gjithashtu kan\u00eb krijuar var\u00ebsi strategjike, dob\u00ebsi kritike dhe rreziqe serioze p\u00ebr sigurin\u00eb dhe prosperitetin ton\u00eb.<\/span><\/p>\n Covid ia b\u00ebri t\u00eb qart\u00eb \u00e7do qeverie rrezikun e t\u00eb qenit i varur nga nj\u00eb vend p\u00ebr furnizimet mjek\u00ebsore, ashtu si agresioni i Putinit n\u00eb Ukrain\u00eb i ka b\u00ebr\u00eb t\u00eb qart\u00eb \u00e7do qeverie rreziqet e t\u00eb qenit t\u00eb varur nga nj\u00eb vend p\u00ebr furnizimet me energji. N\u00eb bot\u00ebn e sotme, asnj\u00eb vend nuk d\u00ebshiron ta gjej\u00eb veten n\u00eb m\u00ebshir\u00ebn e nj\u00eb karteli t\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr mineralet dhe teknologjit\u00eb kritike – ve\u00e7an\u00ebrisht nj\u00eb vend q\u00eb ka demonstruar vullnetin dhe kapacitetin p\u00ebr t\u00eb thelluar dhe armatosur k\u00ebto var\u00ebsi. P\u00ebrgjigja p\u00ebr k\u00ebt\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb t\u00eb shk\u00ebputemi nga ekonomia e Kin\u00ebs, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb ishte marr\u00ebzi, por t\u00eb heqim rrezikun dhe t\u00eb diversifikohemi ndjesh\u00ebm duke siguruar zinxhir\u00eb furnizimi elastik, duke mbrojtur p\u00ebrpar\u00ebsin\u00eb ton\u00eb teknologjike dhe duke investuar n\u00eb kapacitetin industrial.<\/span><\/p>\n N\u00eb nj\u00eb bot\u00eb m\u00eb t\u00eb paq\u00ebndrueshme dhe t\u00eb pasigurt, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn pushteti \u00ebsht\u00eb m\u00eb i p\u00ebrhapur, pesha e mesit mbrojt\u00ebs po rritet. Demokracit\u00eb dhe autokracit\u00eb, ekonomit\u00eb e zhvilluara dhe ato n\u00eb zhvillim, dhe vendet nga Jugu Global dhe pjes\u00eb t\u00eb tjera t\u00eb globit synojn\u00eb t\u00eb diversifikojn\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet e tyre n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb zgjerojn\u00eb autonomin\u00eb e tyre strategjike dhe t\u00eb maksimizojn\u00eb mund\u00ebsit\u00eb e tyre.<\/span><\/p>\n K\u00ebto vende shohin pak p\u00ebrfitime dhe shum\u00eb rrezik n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet gjeopolitike monogame. Mendoj se ne do shohim m\u00eb shum\u00eb vende q\u00eb ndjekin marr\u00ebdh\u00ebnie m\u00eb t\u00eb hapura sesa ishim m\u00ebsuar gjat\u00eb disa dekadave t\u00eb unipolaritetit t\u00eb pas Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb. Dhe n\u00ebse e kaluara \u00ebsht\u00eb precedent, ne duhet t\u00eb jemi t\u00eb v\u00ebmendsh\u00ebm ndaj rivaliteteve midis t\u00eb ashtuquajturave fuqi t\u00eb mesme – t\u00eb cilat shpesh kan\u00eb qen\u00eb ndeshja q\u00eb ka ndezur p\u00ebrplasjet midis fuqive t\u00eb m\u00ebdha.<\/span><\/p>\n P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, ne nuk kemi mund\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrqendrohemi n\u00eb nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb vet\u00ebm gjeopolitik. Ne p\u00ebrballemi me nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb barabart\u00eb p\u00ebr rendin nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr jet\u00ebn dhe jetes\u00ebn e njer\u00ebzve tan\u00eb nga sfidat e p\u00ebrbashk\u00ebta ose transnacionale, nga t\u00eb cilat kriza klimatike p\u00ebrb\u00ebn rrezikun m\u00eb t\u00eb qart\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb pranish\u00ebm. Nuk mund t\u00eb flasim m\u00eb p\u00ebr \u2018pika kthese\u2019 dhe \u2018ndikime katastrofike klimatike\u2019 n\u00eb koh\u00ebn e ardhshme. Ato jan\u00eb k\u00ebtu, tani, duke rrezikuar planetin ton\u00eb, sigurin\u00eb ton\u00eb, ekonomit\u00eb dhe njer\u00ebzit tan\u00eb.<\/span><\/p>\n Muajin e kaluar n\u00eb Uashington, ju nuk mund t\u00eb shihnit p\u00ebrtej lumit Potomac nga selia e CIA-s n\u00eb Langley, Va., ose t\u00eb merrnit frym\u00eb pa u p\u00ebrballur ndaj materialeve t\u00eb rrezikshme p\u00ebr shkak t\u00eb tymit nga qindra zjarre n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Kanadan\u00eb. Ndryshimet klimatike jan\u00eb \u2018shum\u00ebfishuesi i k\u00ebrc\u00ebnimeve\u2019 thelb\u00ebsore – duke ushqyer pasigurit\u00eb e energjis\u00eb, sh\u00ebndetit, ujit dhe ushqimit, duke frenuar p\u00ebrparimin ton\u00eb n\u00eb zhvillimin ekonomik dhe njer\u00ebzor, duke nxitur at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb periudha m\u00eb e keqe e zhvendosjes dhe emigrimit t\u00eb detyruar n\u00eb histori, dhe duke p\u00ebrkeq\u00ebsuar m\u00eb tej jostabilitetin dhe tensionet gjeopolitike dhe pikat e ndezjes.<\/span><\/p>\n K\u00ebto dy k\u00ebrc\u00ebnime – gjeopolitike dhe transnacionale – jan\u00eb t\u00eb pamundura t\u00eb ndahen. Konkurrenca e v\u00ebshtir\u00ebson bashk\u00ebpunimin. Por ne do t\u00eb duhet t’i kemi t\u00eb dyja. Dhe ne do na duhet t’i b\u00ebjm\u00eb t\u00eb dyja p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb force tjet\u00ebr jasht\u00ebzakonisht t\u00eb fuqishme: nj\u00eb revolucion n\u00eb teknologji m\u00eb t\u00eb thell\u00eb se Revolucioni Industrial ose agimi i epok\u00ebs b\u00ebrthamore.<\/span><\/p>\n P\u00ebrparimet n\u00eb teknologjit\u00eb e nd\u00ebrlidhura me kompjuterin po \u00e7ojn\u00eb n\u00eb p\u00ebrparime t\u00eb shkall\u00ebs dhe shtrirjes s\u00eb jasht\u00ebzakonshme. Vet\u00ebm n\u00eb pak muaj q\u00eb nga debutimi i versionit t\u00eb par\u00eb publik t\u00eb ChatGPT n\u00eb n\u00ebntor, ne kemi par\u00eb modele m\u00eb t\u00eb reja q\u00eb i tejkalojn\u00eb njer\u00ebzit n\u00eb provimet e pranimit t\u00eb nivelit t\u00eb universitetit dhe n\u00eb vler\u00ebsimet e angazhimeve nga doktori tek pacienti n\u00eb programet e trajnimit mjek\u00ebsor.<\/span><\/p>\n Ne e shohim k\u00ebt\u00eb linj\u00eb trendi her\u00eb pas here, duke tejkaluar pritshm\u00ebrit\u00eb, p\u00ebrfytyrimin dhe kapacitetin ton\u00eb p\u00ebr t\u00eb qeverisur p\u00ebrdorimin e teknologjive jasht\u00ebzakonisht t\u00eb fuqishme – p\u00ebr mir\u00eb ose p\u00ebr keq. Askund nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb e dukshme kjo se sa n\u00eb bioteknologji dhe bioprodhim – t\u00eb cilat mund t\u00eb zhbllokojn\u00eb zgjidhje t\u00eb jasht\u00ebzakonshme klimatike dhe sh\u00ebndet\u00ebsore dhe t\u00eb nxisin ekonomit\u00eb tona, por abuzimi dhe keqp\u00ebrdorimi i t\u00eb cilave mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb katastrof\u00eb.<\/span><\/p>\n Udh\u00ebheqja n\u00eb teknologji dhe inovacion ka mb\u00ebshtetur prosperitetin ton\u00eb ekonomik dhe forc\u00ebn ushtarake. Ka qen\u00eb gjithashtu kritike p\u00ebr vendosjen e rregullave, normave dhe standardeve q\u00eb mbrojn\u00eb interesat dhe vlerat tona. Rival\u00ebt tan\u00eb kinez\u00eb e kuptojn\u00eb k\u00ebt\u00eb si \u00e7dokush, dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7udi q\u00eb ata po investojn\u00eb shum\u00eb n\u00eb teknologjit\u00eb n\u00eb zhvillim si nj\u00eb dimension qendror i konkurrenc\u00ebs son\u00eb strategjike.<\/span><\/p>\n At\u00ebher\u00eb, si i qasemi rolit t\u00eb inteligjenc\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb transformuar nga konkurrenca strategjike, sfidat q\u00eb nuk njohin kufij dhe nj\u00eb revolucion n\u00eb teknologji pa precedent n\u00eb historin\u00eb njer\u00ebzore? Kur presidenti m\u00eb d\u00ebrgoi n\u00eb Mosk\u00eb para luft\u00ebs, n\u00eb fillim t\u00eb n\u00ebntorit 2021, gjeta Putinin dhe k\u00ebshilltar\u00ebt e tij t\u00eb lart\u00eb t\u00eb pal\u00ebkundur nga qart\u00ebsia e t\u00eb kuptuarit ton\u00eb t\u00eb asaj q\u00eb ai po planifikonte, t\u00eb bindur se dritarja po mbyllej p\u00ebr mund\u00ebsin\u00eb e tij p\u00ebr t\u00eb dominuar Ukrain\u00ebn. U largova edhe m\u00eb i shqet\u00ebsuar se kur mb\u00ebrrita.<\/span><\/p>\n Inteligjenca e ka ndihmuar Presidentin Biden t\u00eb mobilizoj\u00eb dhe t\u00eb mbaj\u00eb nj\u00eb koalicion t\u00eb fort\u00eb vendesh n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb Ukrain\u00ebs. Inteligjenca e ka ndihmuar Ukrain\u00ebn t\u00eb mbrohet me nj\u00eb trim\u00ebri dhe vendosm\u00ebri kaq t\u00eb jasht\u00ebzakonshme dhe t\u00eb nis\u00eb kund\u00ebrofensiv\u00ebn vendimtare q\u00eb po zhvillohet.<\/span><\/p>\n Nj\u00eb helikopter ukrainas Mi-8, pjes\u00eb e Brigad\u00ebs s\u00eb 12-t\u00eb t\u00eb Aviacionit t\u00eb Ushtris\u00eb, si\u00e7 shihet nga dritarja e nj\u00eb tjet\u00ebr Mi-8 gjat\u00eb st\u00ebrvitjes m\u00eb 6 korrik mbi rajonin Lviv t\u00eb Ukrain\u00ebs<\/span><\/em><\/p><\/div>\n Dhe deklasifikimi i kujdessh\u00ebm i disa prej sekreteve tona, pjes\u00eb e nj\u00eb strategjie t\u00eb re dhe efektive t\u00eb formuar nga presidenti dhe politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsit e lart\u00eb, na\u00a0 ka ndihmuar t\u2019i mohojm\u00eb Putinit narrativat e rreme q\u00eb e kam par\u00eb t\u00eb shpikte kaq shpesh n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn – duke e v\u00ebn\u00eb at\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb pak\u00ebndshme.<\/span><\/p>\n Pak\u00ebnaq\u00ebsia me luft\u00ebn do vazhdoj\u00eb t\u00eb g\u00ebrryej\u00eb udh\u00ebheqjen ruse, n\u00ebn diet\u00ebn e q\u00ebndrueshme t\u00eb propagand\u00ebs shtet\u00ebrore dhe represionit t\u00eb praktikuar. Kjo pak\u00ebnaq\u00ebsi krijon nj\u00eb mund\u00ebsi nj\u00eb her\u00eb n\u00eb brez p\u00ebr ne n\u00eb CIA, n\u00eb thelbin tone, nj\u00eb sh\u00ebrbim inteligjence njer\u00ebzore.<\/span><\/p>\n Nuk po e l\u00ebm\u00eb t\u00eb shkoj\u00eb d\u00ebm. Koh\u00ebt e fundit kemi p\u00ebrdorur mediat sociale – postimi yn\u00eb i par\u00eb video n\u00eb Telegram, n\u00eb fakt – p\u00ebr t’i l\u00ebn\u00eb rus\u00ebt e guximsh\u00ebm t\u00eb din\u00eb se si t\u00eb na kontaktojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb sigurt\u00eb n\u00eb rrjetin e err\u00ebt. Ne pat\u00ebm 2.5 milion\u00eb shikime n\u00eb jav\u00ebn e par\u00eb dhe jemi shum\u00eb t\u00eb hapur p\u00ebr biznes.<\/span><\/p>\n N\u00ebse lufta e Putinit n\u00eb Ukrain\u00eb \u00ebsht\u00eb sfida m\u00eb e menj\u00ebhershme n\u00eb konkurrenc\u00ebn strategjike, Kina e Xi-s\u00eb \u00ebsht\u00eb rivali yn\u00eb m\u00eb i madh gjeopolitik dhe i inteligjenc\u00ebs \u2013 dhe prioriteti m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm afatgjat\u00eb.<\/span><\/p>\n Ne jemi organizuar n\u00eb CIA gjat\u00eb dy viteve t\u00eb fundit p\u00ebr t\u00eb pasqyruar k\u00ebt\u00eb prioritet. Ne kemi ngritur nj\u00eb qend\u00ebr t\u00eb re misioni – nj\u00eb nga dhjet\u00ebra blloqet organizative t\u00eb agjencis\u00eb \u2013 e p\u00ebrqendruar krejt\u00ebsisht te Kina. \u00cbsht\u00eb e vetmja qend\u00ebr misioni p\u00ebr nj\u00eb vend q\u00eb kemi n\u00eb CIA dhe ofron nj\u00eb mekaniz\u00ebm qendror p\u00ebr bashkrendimin e pun\u00ebs n\u00eb misionin e Kin\u00ebs, i cili shtrihet sot n\u00eb \u00e7do pjes\u00eb t\u00eb agjencis\u00eb.<\/span><\/p>\n Ne po pun\u00ebsojm\u00eb dhe st\u00ebrvisim m\u00eb shum\u00eb fol\u00ebs t\u00eb gjuh\u00ebs kryesore n\u00eb Kin\u00eb, Mandarin. Dhe ne po shtojm\u00eb p\u00ebrpjekjet n\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn p\u00ebr t\u00eb konkurruar me Kin\u00ebn, nga Amerika Latine n\u00eb Afrik\u00eb e n\u00eb Indo-Paq\u00ebsor.<\/span><\/p>\n Ne kemi k\u00ebrkuar gjithashtu t\u00eb forcojm\u00eb n\u00eb heshtje kanalet e inteligjenc\u00ebs me Kin\u00ebn. K\u00ebto kanale diskrete jan\u00eb nj\u00eb mjet i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr t’u siguruar kund\u00ebr keqkuptimeve t\u00eb panevojshme dhe p\u00ebrplasjeve t\u00eb paq\u00ebllimshme, si dhe p\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar dhe mb\u00ebshtetur kanalet e politik\u00ebb\u00ebrjes, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb vizita e fundit e Sekretarit t\u00eb Shtetit Antony Blinken n\u00eb Pekin.<\/span><\/p>\n Edhe pse Rusia dhe Kina konsumojn\u00eb shum\u00eb nga v\u00ebmendja jon\u00eb, ne nuk mund t\u00eb lejojm\u00eb t\u00eb l\u00ebm\u00eb pas dore sfida t\u00eb tjera urgjente n\u00eb peizazhin e ri dhe t\u00eb nd\u00ebrlikuar t\u00eb sot\u00ebm.<\/span><\/p>\n Sulmi i suksessh\u00ebm i SHBA-s\u00eb ver\u00ebn e kaluar kund\u00ebr Ayman al-Za\u00ebahiri, nj\u00eb bashk\u00ebthemelues dhe ish-udh\u00ebheq\u00ebs i al-Kaed\u00ebs, ishte nj\u00eb kujtes\u00eb e aft\u00ebsis\u00eb dhe vendosm\u00ebris\u00eb ende t\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimet terroriste. P\u00ebr shum\u00eb vite q\u00eb do vijn\u00eb, ne do duhet t\u00eb kryejm\u00eb nj\u00eb akt delikat ekuilibrues, duke kombinuar rivalitetin e rip\u00ebrt\u00ebrir\u00eb t\u00eb fuqive t\u00eb m\u00ebdha me t\u00eb gjitha llojet e sfidave t\u00eb tjera.<\/span><\/p>\n Ne jemi gjithashtu n\u00eb mes t\u00eb shnd\u00ebrrimit m\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb tregtis\u00eb s\u00eb spiunazhit q\u00eb nga Lufta e Ftoht\u00eb. N\u00eb nj\u00eb epok\u00eb t\u00eb qyteteve \u2018t\u00eb zgjuara\u2019 dhe mbik\u00ebqyrjes teknike t\u00eb kudondodhur, spiunimi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sfid\u00eb e madhe. P\u00ebr nj\u00eb oficer t\u00eb CIA-s q\u00eb punon jasht\u00eb shtetit n\u00eb nj\u00eb vend armiq\u00ebsor, duke takuar burime q\u00eb rrezikojn\u00eb sigurin\u00eb e tyre p\u00ebr t\u00eb na dh\u00ebn\u00eb informacion, mbik\u00ebqyrja e vazhdueshme \u00ebsht\u00eb nj\u00eb biznes shum\u00eb i rreziksh\u00ebm. Por e nj\u00ebjta teknologji q\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb funksionon kund\u00ebr nesh – pavar\u00ebsisht n\u00ebse \u00ebsht\u00eb minimi i t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr t\u00eb ekspozuar modelet n\u00eb aktivitetet tona apo rrjetet masive t\u00eb kamerave – mund t\u00eb p\u00ebrdoret gjithashtu p\u00ebr t\u00eb punuar p\u00ebr ne dhe kund\u00ebr rival\u00ebve tan\u00eb.<\/span><\/p>\n Nj\u00eb shfaqje e njohjes s\u00eb fytyr\u00ebs n\u00eb Konferenc\u00ebn Bot\u00ebrore t\u00eb Inteligjenc\u00ebs Artificiale n\u00eb Shanghai m\u00eb 6 korrik<\/span><\/em><\/p><\/div>\n Platformat e grumbullimit teknik jan\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb bot\u00ebn e sotme t\u00eb inteligjenc\u00ebs. Por gjithmon\u00eb do ket\u00eb sekrete p\u00ebr t\u00eb cilat ne kemi nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb njeri q\u00eb t\u2019i mbledh\u00eb dhe operacione klandestine q\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb njeri mund t’i kryej\u00eb. Oficer\u00ebt tan\u00eb po b\u00ebjn\u00eb pun\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira n\u00eb vende t\u00eb v\u00ebshtira anemban\u00eb bot\u00ebs, shpesh duke vepruar n\u00eb hije, jasht\u00eb syve dhe mendjes, rreziqet q\u00eb ata marrin dhe sakrificat q\u00eb b\u00ebjn\u00eb rrall\u00eb kuptohen mir\u00eb.<\/span><\/p>\n P\u00ebr analist\u00ebt tan\u00eb, revolucioni n\u00eb inteligjenc\u00ebn artificiale dhe m\u00ebsimin e makinerive, dhe orteku i informacionit me burim t\u00eb hapur, krijon mund\u00ebsi t\u00eb reja. Kur shfryt\u00ebzohet si\u00e7 duhet, inteligjenca artificiale mund t\u00eb gjej\u00eb modele dhe tendenca n\u00eb sasi t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave me burim t\u00eb hapur dhe t\u00eb p\u00ebrfituara n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb klandestine q\u00eb mendja njer\u00ebzore nuk mund t’i b\u00ebj\u00eb, duke i liruar oficer\u00ebt tan\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrqendrohen n\u00eb at\u00eb q\u00eb b\u00ebjn\u00eb m\u00eb s\u00eb miri: ofrimin e gjykimeve dhe njohurive t\u00eb arsyetuara p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ka m\u00eb shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi, p\u00ebr politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsit dhe \u00e7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr interesat tona.<\/span><\/p>\n Nj\u00eb prioritet tjet\u00ebr kritik n\u00eb k\u00ebt\u00eb epok\u00eb t\u00eb re \u00ebsht\u00eb thellimi i partneriteteve tona t\u00eb inteligjenc\u00ebs n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn dhe rinovimi i angazhimit ton\u00eb ndaj diplomacis\u00eb s\u00eb inteligjenc\u00ebs. N\u00eb thelb, profesioni i inteligjenc\u00ebs ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me nd\u00ebrveprimet njer\u00ebzore dhe nuk ka asnj\u00eb z\u00ebvend\u00ebsim p\u00ebr kontaktin e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb p\u00ebr t\u00eb thelluar lidhjet me aleat\u00ebt tan\u00eb m\u00eb t\u00eb af\u00ebrt, p\u00ebr t\u00eb komunikuar me kund\u00ebrshtar\u00ebt tan\u00eb m\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr.<\/span><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ezgif.com-gif-maker-10.jpg\")
<\/span><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ezgif.com-gif-maker-1-4.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ezgif.com-gif-maker-11.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ezgif.com-gif-maker-1-5.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ezgif.com-gif-maker-2-2.jpg\")