{"id":571150,"date":"2023-01-03T15:53:46","date_gmt":"2023-01-03T14:53:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=571150"},"modified":"2023-01-03T15:53:46","modified_gmt":"2023-01-03T14:53:46","slug":"hebrenjte-e-shqiperise-datojne-nga-viti-1170-ne-arkivat-e-venecias","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2023\/01\/03\/hebrenjte-e-shqiperise-datojne-nga-viti-1170-ne-arkivat-e-venecias\/","title":{"rendered":"Hebrenjt\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb datojn\u00eb nga viti 1170 n\u00eb arkivat e Venecias","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-571151\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/edvin-zeqja-blog.png\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"332\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/edvin-zeqja-blog.png 640w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/edvin-zeqja-blog-300x156.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>Nj\u00eb tregtar venecian me 24 mars 1281 kishte b\u00ebr\u00eb tregti me dy v\u00ebllez\u00ebr hebrenj nga Durr\u00ebsi, Leo dhe Michel<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><em>Nga Edvin Zeqja<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Prania e Hebrenjve n\u00eb Shqip\u00ebri shkon thell\u00eb nd\u00ebr shekuj duke filluar nga periudha kur jan\u00eb b\u00ebr\u00eb shkrimet e para p\u00ebr zona te ndryshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Shum\u00eb udh\u00ebtar\u00eb t\u00eb hersh\u00ebm, duke kaluar n\u00ebp\u00ebr trevat shqiptare kan\u00eb hasur dhe me grupe njer\u00ebzish q\u00eb prezantoheshin si hebrenj dhe q\u00eb ndiqnin ritet fetare t\u00eb tyre. K\u00ebto fakte jan\u00eb regjistruar q\u00eb nga periudha romake ku disa historian\u00eb greke dhe romak\u00eb i kan\u00eb konfirmuar gjithashtu.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Gjithashtu, dhe k\u00ebrkimet e ndryshme arkeologjike t\u00eb kryera n\u00eb shekullin e 20-t\u00eb n\u00eb vende t\u00eb ndryshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe t\u00eb Kosov\u00ebs kan\u00eb gjetur gjurm\u00eb t\u00eb pranis\u00eb s\u00eb hershme t\u00eb komunitetit hebraik n\u00eb disa qytete, ve\u00e7an\u00ebrisht ato bregdetare, si dhe ato minerare. Shum\u00eb historian\u00eb shqiptar\u00eb dhe t\u00eb huaj kan\u00eb shkruar p\u00ebr to duke filluar nga 100-vje\u00e7ari i par\u00eb i er\u00ebs s\u00eb re.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Periudha m\u00eb interesante q\u00eb tregon vazhdim\u00ebsin\u00eb e pranin\u00eb e komuniteteve hebraike d\u00ebshmohet nga vet\u00eb hebrenjt\u00eb, qoft\u00eb hebrenjt\u00eb lokal\u00eb shqiptar\u00eb si dhe t\u00eb atyre q\u00eb vinin si vizitor\u00eb n\u00eb k\u00ebto treva.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">I pari q\u00eb d\u00ebshmon prezenc\u00eb t\u00eb konsoliduar t\u00eb hebrenjve autoktone n\u00eb Shqip\u00ebri ka qen\u00eb Benjamin nga Tudela n\u00eb 1170. Ky person ka qen\u00eb nj\u00eb figur\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme rabinore n\u00eb bot\u00ebn hebraike te asaj periudhe dhe fakti q\u00eb erdhi t\u00eb vizitonte k\u00ebto treva tregon p\u00ebr nj\u00eb prezenc\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme t\u00eb hebrenjve n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"> Ai evidentoi q\u00eb n\u00eb disa fshatra n\u00eb veri lindje t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb jetonin njer\u00ebz q\u00eb praktikonin hebraizmin arkaik me zakone t\u00eb thjeshta dhe q\u00eb pohonin se ishin me prejardhje hebraike pa ditur t\u00eb shpjegonin detaje.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Fakt tjet\u00ebr na e jep nj\u00eb Rabin me em\u00ebr Isaih Mali, nga Trani i Italis\u00eb, i cili gjat\u00eb nj\u00eb udh\u00ebtimi n\u00eb zon\u00ebn e Durr\u00ebsit n\u00eb vitin 1204 kishte takuar disa hebrenj lokal me t\u00eb cil\u00ebt kishte ndenjur edhe si mik i tyre p\u00ebr nj\u00eb far\u00eb kohe.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Fakte interesante na japin dhe arkivat e Venecias ku shkruhet se nj\u00eb tregtar Venecian me 24 mars 1281 kishte b\u00ebr\u00eb tregti me dy v\u00ebllez\u00ebr hebrenj nga Durr\u00ebsi, Leo dhe Michel. Gjithashtu m\u00eb 11 gusht 1319 nj\u00eb familje hebrenjsh nga Durr\u00ebsi blen\u00eb krip\u00eb n\u00eb Dubrovnik (Ragusa).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">M\u00eb 1368, administrata publike e qytetit t\u00eb Durr\u00ebsit i k\u00ebrkonte k\u00ebshill\u00eb Venecias se \u00e7far\u00eb q\u00ebndrimi duhet t\u00eb mbante n\u00eb lidhje me disa individ te komunitetit hebrenj n\u00eb Durr\u00ebs, nd\u00ebr tyre dhe David Magister Judei, q\u00eb ishin b\u00ebr\u00eb problematik p\u00ebr komunitetin.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Po n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb 1374 n\u00eb nj\u00eb let\u00ebr d\u00ebrguar n\u00eb Venceia, raportonin, q\u00eb nj\u00eb prift i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb Lezh\u00eb kalonte koh\u00ebn duke luajtur kumar me hebrenjt\u00eb lokal.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-571152\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/hebren-ital.jpg\" alt=\"\" width=\"960\" height=\"873\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/hebren-ital.jpg 960w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/hebren-ital-300x273.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/hebren-ital-768x698.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nga shekulli 15 deri n\u00eb shekullin 16 prezenca e komunitetit hebraik n\u00eb trevat Shqiptare shtohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb vazhdueshme n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb konsideruesh\u00ebm duke arritur deri te krijimi i kehiloteve(lagjet) q\u00eb u ndan\u00eb n\u00eb baz\u00eb t\u00eb prejardhjen s\u00eb tyre.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"> Maksimumi u arrit mbas 1492 ku hebrenjt\u00eb sefardik\u00eb u detyruan t\u00eb largoheshin nga Spanja n\u00eb drejtim t\u00eb tashm\u00eb brigjeve per\u00ebndimore t\u00eb perandoris\u00eb Osmane n\u00eb Ulqin, Lezh\u00eb, Durr\u00ebs dhe Vlor\u00eb fal edhe politik\u00ebs Osmane p\u00ebr ti pritur k\u00ebto njer\u00ebz me aft\u00ebsi tregtare dhe zejtar t\u00eb mir\u00eb. Ardhja e madhe n\u00eb num\u00ebr t\u00eb tyre krijoji edhe incidente me hebrenjt\u00eb lokal q\u00eb u b\u00ebn\u00eb minoranc\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb Vlor\u00eb n\u00eb 1511 u krijuan 7 kehilote dhe secili komunitet kishte rabinin e tyre q\u00eb vinte nga e nj\u00ebjta zon\u00eb, kishte k\u00ebshtu lagje t\u00eb hebrenjve portugez\u00eb, francez\u00eb, spanjoll\u00eb, sicilian\u00eb, puljez\u00eb e kalabrez. Pati nj\u00eb rast ku komuniteti hebre portugez refuzoi nj\u00eb rabin q\u00eb vinte nga Italia sepse donte rabinin portugez.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Komunitet hebraike luajt\u00ebn nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe p\u00ebr zhvillimin ekonomik t\u00eb qyteteve dhe shtuan tregtin\u00eb midis Shqip\u00ebris\u00eb dhe Italis\u00eb. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Fatkeq\u00ebsisht, me ndryshimet e politik\u00ebs osmane kundrejt per\u00ebndimit n\u00eb shekullin 16, solli dhe zvog\u00eblimin e r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb qyteteve bregdetare shqiptare duke sjell dhe shp\u00ebrnguljen n\u00eb mas\u00eb t\u00eb hebrenjve nga qytetet shqiptare p\u00ebr n\u00eb Stamboll, Selanik dhe qytete t\u00eb tjera t\u00eb Turqis\u00eb, ku jan\u00eb gjetur fakte q\u00eb hebrenj me origjin\u00eb nga Vlora, Durr\u00ebsi dhe Lezha punonin si doganier\u00eb apo n\u00eb sh\u00ebrbime tregtare n\u00eb Stamboll, Izmir apo Selanik.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kjo situat\u00eb solli dhe zvog\u00eblimin e komuniteteve hebreje n\u00eb trevat shqiptare duke mbijetuar vet\u00ebm ato t\u00eb Vlor\u00ebs, Beratit dhe Elbasanit gjat\u00eb shekullit 17-t\u00eb dhe t\u00eb 18-t\u00eb. Situata e pranis\u00eb t\u00eb hebrenjve zvog\u00eblohet akoma m\u00eb tep\u00ebr me fillimet e luft\u00ebrave t\u00eb vazhdueshme t\u00eb shqiptar\u00ebve kund\u00ebr perandoris\u00eb osmane dhe reduktimi i qyteteve shqiptare n\u00eb qytete provinciale dhe largimi i tyre drejt Janin\u00ebs, Selanikut dhe Athin\u00ebs p\u00ebr t\u00eb arritur n\u00eb shekullin 20-t\u00eb ku ishin vet\u00ebm disa familje hebre q\u00eb jetonin ende n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>VINI RE<\/strong><\/span>: Ky material \u00ebsht\u00eb pron\u00ebsi intelektuale e <span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/www.izraelisot.com\/2023\/01\/03\/hebrenjte-e-shqiperise-datojne-nga-viti-1281-ne-arkivat-e-venecias\/?fbclid=IwAR359duIMSzXSwN2C2gtNc78WPcwT4zIxsliQT8q2iQC33vujcI1-4xM51Q&amp;mibextid=Zxz2cZ\">Izraelisot<\/a><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb tregtar venecian me 24 mars 1281 kishte b\u00ebr\u00eb tregti me dy v\u00ebllez\u00ebr hebrenj nga Durr\u00ebsi, Leo dhe Michel Nga Edvin Zeqja Prania e Hebrenjve n\u00eb Shqip\u00ebri shkon thell\u00eb nd\u00ebr shekuj duke filluar nga periudha kur jan\u00eb b\u00ebr\u00eb shkrimet e para p\u00ebr zona te ndryshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Shum\u00eb udh\u00ebtar\u00eb t\u00eb hersh\u00ebm, duke kaluar n\u00ebp\u00ebr trevat [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":571151,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22,65,13],"tags":[],"class_list":["post-571150","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ballina","category-lajme","category-te-fundit"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/571150","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=571150"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/571150\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/571151"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=571150"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=571150"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=571150"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}