{"id":512202,"date":"2022-03-20T07:30:24","date_gmt":"2022-03-20T06:30:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=512202"},"modified":"2022-03-20T07:33:31","modified_gmt":"2022-03-20T06:33:31","slug":"512202","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2022\/03\/20\/512202\/","title":{"rendered":"Pas t\u00ebrmetit e pandemis\u00eb, shqiptar\u00ebt stresohen edhe nga lufta","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #000000;\"><a href=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shend.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-512206\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shend.jpg\" alt=\"\" width=\"1400\" height=\"787\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shend.jpg 1400w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shend-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shend-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shend-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1400px) 100vw, 1400px\" \/><\/a><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kostot psiko-sociale t\u00eb luft\u00ebs dhe pasigurive financiare. Si\u00e7 ndodhi me Covid-in, nevoja p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb t\u00eb informuar me pushtimin rus po ndikon n\u00eb sh\u00ebndetin ton\u00eb mendor, sipas ekspert\u00ebve t\u00eb fush\u00ebs psiko-sociale. Qershia mbi tort\u00eb jan\u00eb rritja e vazhdueshme e \u00e7mimeve n\u00eb vend. Grupmosha m\u00eb e ndjeshme jan\u00eb f\u00ebmij\u00ebt\u2026<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kur Rusia nisi sulmin mbi Ukrain\u00ebn m\u00eb 24 shkurt 2022, bota mbajti frym\u00ebn. Presidenti rus, Vladimir Putin, iu referua gatishm\u00ebris\u00eb b\u00ebrthamore t\u00eb vendit t\u00eb tij dhe t\u00eb gjith\u00eb shtetet u p\u00ebrball\u00ebn me frik\u00ebn dhe mund\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb konflikti m\u00eb t\u00eb dhunsh\u00ebm. Nd\u00ebrsa konflikti midis dy vendeve vazhdon, ne na mbetet t\u00eb p\u00ebrballemi me emocionet shqet\u00ebsuese t\u00eb pasiguris\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cPlag\u00ebt e padukshme\u201d t\u00eb luft\u00ebs jan\u00eb studiuar gjer\u00ebsisht nd\u00ebr vite, sa i p\u00ebrket reagimit t\u00eb sh\u00ebndetit mendor ndaj situatave t\u00eb konflikteve dhe luft\u00ebrave. T\u00eb qen\u00ebt jo pjes\u00eb fizike e luft\u00ebs, nuk e p\u00ebrjashton vendin ton\u00eb nga rritja e stresit dhe pasiguris\u00eb nga konflikti, si dhe nga ndryshimet e kostove t\u00eb jetes\u00ebs, me rritjen e beft\u00eb t\u00eb \u00e7mimeve jav\u00ebt e fundit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00ebse situata n\u00eb Ukrain\u00eb po ju shkakton frik\u00eb dhe ankth, ato ndjenja jan\u00eb normale. K\u00ebshtu shprehet mjekja psikiat\u00ebr Arjana Rreli. Ajo k\u00ebshillon se p\u00ebr \u00e7do shqet\u00ebsim q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrjetojm\u00eb, kufizoni sasin\u00eb e lajmeve q\u00eb shikoni p\u00ebr t\u00eb mbrojtur sh\u00ebndetin tuaj mendor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">T\u00eb qen\u00ebt t\u00eb shqet\u00ebsuar \u00ebsht\u00eb normale kur mendojm\u00eb p\u00ebr \u00e7do lloj krize. Pas dy vitesh kthimi nga nj\u00eb variant i COVID-19 n\u00eb tjetrin, situata n\u00eb Ukrain\u00eb ka shtuar stresin e pasigurin\u00eb, sikurse edhe mendimet shqet\u00ebsuese lidhur me rritjen e \u00e7mimeve n\u00eb vend, shton m\u00eb tej ajo.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cNdjenjat q\u00eb njer\u00ebzit mund t\u00eb p\u00ebrjetojn\u00eb jan\u00eb zem\u00ebrimi, mungesa e shpres\u00ebs, pafuqia dhe mpirja, p\u00ebr shkak t\u00eb mbingarkes\u00ebs\u201d, thot\u00eb znj. Rreli.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Pushtimi rus i Ukrain\u00ebs dhe shqet\u00ebsimet p\u00ebr luft\u00ebn \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje shum\u00eb e ndjeshme p\u00ebr t\u2019u trajtuar. Por, sipas mjekes, n\u00ebse e kuptoni se rrjedha e informacionit n\u00eb lidhje me konfliktin po ju ndikon mend\u00ebrisht, mund t\u00eb nd\u00ebrmerrni disa masa p\u00ebr t\u00eb mbrojtur sh\u00ebndetin mendor dhe p\u00ebr t\u00eb ruajtur nj\u00eb ndjenj\u00eb paqeje.<\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #000000;\"><a href=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shendet-mendor-lufte-2-1022.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-512205\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shendet-mendor-lufte-2-1022.jpg\" alt=\"\" width=\"1600\" height=\"900\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shendet-mendor-lufte-2-1022.jpg 1600w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shendet-mendor-lufte-2-1022-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shendet-mendor-lufte-2-1022-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shendet-mendor-lufte-2-1022-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Shendet-mendor-lufte-2-1022-1536x864.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/a><\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #000000;\">Efekti i rrjeteve sociale<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Fotot dhe videot shqet\u00ebsuese kan\u00eb mbushur ekranet e njer\u00ebzve q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsime anemban\u00eb bot\u00ebs: d\u00ebmtime n\u00eb nd\u00ebrtesa, njer\u00ebz t\u00eb plagosur, pas bombardimeve n\u00eb qytete si Kievi dhe Kharkiv, njer\u00ebz t\u00eb grumbulluar n\u00eb strehimore dhe qytetar\u00ebt ukrainas duke i dh\u00ebn\u00eb lamtumir\u00ebn njer\u00ebzve t\u00eb dashur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb informacion i r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrpunuar, sidomos p\u00ebr mendjet e adoleshent\u00ebve q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrdorues t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb rrjeteve si TikTok, ku filtrat thuajse nuk ekzistojn\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kjo rrjedh\u00eb informacioni \u00ebsht\u00eb e fuqishme: i detyron njer\u00ebzit t\u2019i kushtojn\u00eb v\u00ebmendje dhe u jep atyre nj\u00eb dritare reale se \u00e7far\u00eb po p\u00ebrjetohet n\u00eb Ukrain\u00eb. Por gjurmimi i zhvillimeve t\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsuara mund t\u00eb ket\u00eb kosto.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ekspert\u00eb t\u00eb fush\u00ebs sugjerojn\u00eb se mbulimi i lajmeve t\u00eb ngjarjeve traumatike mund t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin mendor t\u00eb shikuesve dhe me pamjet dhe fotot nga Ukraina q\u00eb v\u00ebrshojn\u00eb n\u00eb mediat sociale dhe keqinformimet q\u00eb p\u00ebrhapen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb shfrenuar, ka implikime p\u00ebr sh\u00ebndetin publik.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Mjekja Arjana Rreli thot\u00eb se sasia e lajmeve q\u00eb informohet dikush dhe p\u00ebrmbajtja me t\u00eb cil\u00ebn p\u00ebrballen, ka efekte n\u00eb sh\u00ebndetin mendor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cSipas nj\u00eb studimi t\u00eb rastit t\u00eb sulmit t\u00eb 11 shtatorit n\u00eb SHBA, krahasuar me njer\u00ebzit q\u00eb shikonin m\u00eb pak, ata q\u00eb pan\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn kat\u00ebr or\u00eb mbulim televiziv n\u00eb dit\u00eb gjat\u00eb jav\u00ebs, pas sulmeve raportuan rritje t\u00eb stresit dhe simptomave t\u00eb \u00e7rregullimit t\u00eb stresit post-traumatik dhe ishin n\u00eb rrezik m\u00eb t\u00eb madh p\u00ebr zhvillimin e sh\u00ebndetit, gj\u00eb q\u00eb i dha probleme vite me von\u00eb\u201d-pohoi mjekja.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u00cbsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktosh sipas saj, se si media sociale kundrejt mbulimit tradicional t\u00eb lajmeve ndikon n\u00eb sh\u00ebndetin mendor, pasi pak njer\u00ebz e shohin ekskluzivisht nj\u00ebr\u00ebn ose tjetr\u00ebn.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cPor ka disa dallime thelb\u00ebsore. N\u00eb mediat tradicionale, redaktor\u00ebt vendosin se cila p\u00ebrmbajtje \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr t\u2019u shfaqur dhe shpesh etiketojn\u00eb imazhet shqet\u00ebsuese me paralajm\u00ebrime.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Por njer\u00ebzit mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb fotografi dhe video dhe ta shp\u00ebrndajn\u00eb menj\u00ebher\u00eb n\u00eb mediat sociale pa paralajm\u00ebrim, potencialisht pa menduar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb\u201d, thot\u00eb dr. Rreli. Rrjetet sociale jan\u00eb gjithashtu terrene beteje p\u00ebr p\u00ebrhapjen e keqinformimeve, shton n\u00eb fund ajo.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ekspert\u00ebt e fush\u00ebs psikologjike pohojn\u00eb se kategoria m\u00eb e ndjeshme n\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst jan\u00eb f\u00ebmij\u00ebt. Arjola Manreka, psikologe arsimi, e pyetur mbi ndikimin e lajmeve t\u00eb vazhdueshme mbi luft\u00ebn, por edhe v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb ekonomike te f\u00ebmij\u00ebt, thot\u00eb se n\u00eb shum\u00eb familje, ata kan\u00eb qen\u00eb kureshtar\u00eb t\u00eb dinin se \u00e7far\u00eb po ndodh, por duhet t\u00eb tregohemi t\u00eb kujdessh\u00ebm mbi informacionin q\u00eb u japim atyre.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cT\u00eb gjith\u00eb jemi t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm se sapo d\u00ebgjojm\u00eb termin luft\u00eb, i referohemi nj\u00eb koncepti q\u00eb ngjall ndjesi frike, trishtim, ankth dhe pasiguri p\u00ebr jet\u00ebt e individ\u00ebve. Dhe sigurisht n\u00eb familje, f\u00ebmij\u00ebt d\u00ebgjojn\u00eb dhe kan\u00eb kuriozitet p\u00ebr at\u00eb se \u00e7far\u00eb transmetojn\u00eb lajmet n\u00eb lidhje me luft\u00ebn.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Pyetjet q\u00eb ngren\u00eb m\u00eb shpesh f\u00ebmij\u00ebt te prind\u00ebrit, por edhe te m\u00ebsuesit jan\u00eb se cilat vende jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb k\u00ebt\u00eb konflikt, sa vende jan\u00eb t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsuar n\u00eb NATO, pse Rusia po b\u00ebn bombardime, etj. Grupmosha e f\u00ebmij\u00ebve nga 3-7 vje\u00e7 e konsideron ende termin luft\u00eb si \u2018loj\u00eb\u2019, dhe nuk ka shum\u00eb emocione negative tek to.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nd\u00ebrsa f\u00ebmij\u00ebt e nj\u00eb grupmoshe pak m\u00eb t\u00eb rritur 8-13 vje\u00e7 kan\u00eb nj\u00eb konkretizim t\u00eb konceptit t\u00eb luft\u00ebs dhe jan\u00eb kureshtar\u00eb t\u00eb pyesin edhe m\u00eb shum\u00eb mbi konfliktin, arsyet pse ndodh dhe pse l\u00ebndohen f\u00ebmij\u00ebt, etj.\u201d \u2013 thot\u00eb psikologia.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sipas saj, e gjith\u00eb situata e tre viteve t\u00eb fundit po e fut shoq\u00ebrin\u00eb n\u00eb nj\u00eb kolaps stresi dhe ankthi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cT\u00ebrmeti i n\u00ebntorit 2019, pandemia e Covid-19, lufta apo edhe probleme social-ekonomike si rritja e \u00e7mimeve dhe prania e stresit e shtuar tek prind\u00ebrit, po jep efekte negative edhe te f\u00ebmij\u00ebt.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Niveli i agresivitetit tek ta \u00ebsht\u00eb rritur, jan\u00eb m\u00eb pak solidar\u00eb mes nj\u00ebri-tjetrit, b\u00ebjn\u00eb m\u00eb pak aktivitete dhe p\u00ebrfshirje n\u00eb pun\u00eb komunitare\u201d \u2013 thot\u00eb znj. Manreka nga v\u00ebzhgimet n\u00eb institucione arsimore n\u00eb Tiran\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sa i p\u00ebrket qasjes q\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb prind\u00ebrit dhe specialist\u00ebt e fush\u00ebs p\u00ebr t\u00eb trajtuar dhe p\u00ebr t\u00eb shpjeguar dy tema t\u00eb tilla t\u00eb ndjeshme, znj. Manreka thot\u00eb se, n\u00eb lidhje me konceptin e luft\u00ebs, prind\u00ebrit duhet t\u00eb japin aq informacion sa f\u00ebmija ka nevoj\u00eb t\u00eb dij\u00eb, jo duke i treguar detaje q\u00eb mund ta frik\u00ebsojn\u00eb apo t\u00eb shfaq\u00eb emocione trishtimi dhe m\u00ebrzitje.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cDuhet t\u2019i japin m\u00eb shum\u00eb fuqi kontekstit se, konfliktet (\u00e7far\u00ebdolloj konflikti) zgjidhen vet\u00ebm n\u00ebp\u00ebrmjet fjal\u00ebs dhe diplomacis\u00eb, jo dhun\u00ebs dhe shkat\u00ebrrimit, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb lufta. Ndaj k\u00ebshilla ime kryesore \u00ebsht\u00eb q\u00eb si prind\u00ebrit, edhe m\u00ebsuesit, t\u00eb nxisin frym\u00ebn e toleranc\u00ebs dhe t\u00eb mir\u00ebkuptimit dhe t\u00eb mundohen t\u00eb shmangin sadopak q\u00ebndrimin n\u00eb celular t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve, duke e z\u00ebvend\u00ebsuar me koh\u00eb cil\u00ebsore dhe produktive.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ne si psikolog\u00eb mundohemi q\u00eb paralelisht me p\u00ebrmir\u00ebsimin e gjendjes emocionale t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs, t\u00eb b\u00ebjm\u00eb edhe nj\u00eb psiko-edukim p\u00ebr prind\u00ebrit e tyre.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Prind\u00ebrit duhet t\u00eb ken\u00eb parasysh se sado e v\u00ebshtir\u00eb mund t\u00eb paraqitet situata ekonomike, rritja e \u00e7mimeve apo edhe pasiguria e jetes\u00ebs q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebnin m\u00eb par\u00eb, f\u00ebmij\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb nuk duhet t\u2019i p\u00ebrcjell\u00ebsh ankthin dhe frik\u00ebrat q\u00eb ne si t\u00eb rritur ndiejm\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Mundohuni q\u00eb t\u2019i tregoni aq sa ai ka nevoj\u00eb t\u00eb dij\u00eb dhe angazhojeni n\u00eb aktivitete praktike pa kosto (sh\u00ebtitje, shihni nj\u00eb film s\u00eb bashku, gatuani nj\u00eb dit\u00eb n\u00eb jav\u00eb s\u00eb bashku, dit\u00eb specifike p\u00ebr t\u00eb kaluar koh\u00eb cil\u00ebsore me babain apo edhe me n\u00ebn\u00ebn)\u201d- p\u00ebrfundon ajo.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nd\u00ebrsa sipas Marsida Simo, sociologe, media, qoft\u00eb sociale apo tradicionale, na e nd\u00ebrton realitetin duke na mbushur me mesazhe e lajme t\u00eb cilat e r\u00ebndojn\u00eb objektivitetin e shumic\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cEdhe pse nuk ka pasur asnj\u00eb luft\u00eb bot\u00ebrore q\u00eb nga Lufta e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, ka pasur luft\u00ebra dhe konflikte gjat\u00eb 60 viteve t\u00eb fundit. Lufta, terrorizmi, dhuna, krijon frik\u00eb dhe pasiguri te t\u00eb rriturit e sigurisht edhe m\u00eb shum\u00eb te f\u00ebmij\u00ebt. F\u00ebmij\u00ebt n\u00eb vendin ton\u00eb nuk jan\u00eb hasur shpesh me termat e luft\u00ebs dhe koh\u00ebt e fundit, ata po e marrin k\u00ebt\u00eb informacion kryesisht nga media.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Duhet theksuar se pasojat e luft\u00ebs nuk jan\u00eb vet\u00ebm vdekjet, por edhe varf\u00ebria, kequshqyerja, r\u00ebnia ekonomike\/sociale dhe s\u00ebmundjet psiko-sociale. K\u00ebto elemente q\u00eb u rendit\u00ebn mund t\u00eb ndodhin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb indirekte edhe n\u00eb vendin ton\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Media \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb na e nd\u00ebrton realitetin, duke na mbushur me mesazhe e lajme t\u00eb cilat e r\u00ebndojn\u00eb objektivitetin e shumic\u00ebs. Sidomos f\u00ebmij\u00ebt mund ta p\u00ebrjetojn\u00eb edhe m\u00eb shum\u00eb, sepse ata perceptojn\u00eb kryesisht emocionet e prind\u00ebrve dhe krijojn\u00eb n\u00eb mendjen e tyre skenar\u00eb t\u00eb friksh\u00ebm, duke u ndier t\u00eb pasigurt.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shpeshher\u00eb f\u00ebmij\u00ebt jan\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin ambient ku d\u00ebgjohen dhe shihen lajme, apo dhe i d\u00ebgjojn\u00eb apo diskutojn\u00eb n\u00eb shkoll\u00eb. Si pasoj\u00eb, f\u00ebmij\u00ebt mund t\u00eb ndihen t\u00eb pasigurt, t\u00eb frik\u00ebsuar, duke humbur interesin n\u00eb rutin\u00ebn e p\u00ebrditshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sidomos n\u00ebse prindi v\u00ebren dhe ndryshime n\u00eb sjellje te f\u00ebmija koh\u00ebt e fundit (ndalon t\u00eb ushqyerin ose ushqehet m\u00eb tep\u00ebr, nuk b\u00ebn nj\u00eb gjum\u00eb t\u00eb qet\u00eb, p\u00ebrpiqet t\u00eb gjej\u00eb justifikime p\u00ebr mos t\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb aktivitet apo t\u00eb mos ik\u00eb n\u00eb shkoll\u00eb etj.) duhet t\u00eb ndalet p\u00ebr t\u00eb kuptuar m\u00eb shum\u00eb.\u201d<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb fund sociologia thot\u00eb se, pavar\u00ebsisht se nuk rrezikohemi apo jemi larg vendit t\u00eb luft\u00ebs, prind\u00ebrit duhet t\u00eb jen\u00eb kryesor\u00ebt p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb t\u00eb par\u00ebt n\u00eb informimin si\u00e7 duhet p\u00ebr terma q\u00eb lidhen me luft\u00ebn.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Edhe pse k\u00ebto biseda mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb, ajo k\u00ebshillon se \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u2019u jepni f\u00ebmij\u00ebve informacione t\u00eb p\u00ebrshtatshme sipas mosh\u00ebs. K\u00ebto tema mund t\u00eb diskutohen edhe te f\u00ebmij\u00ebt e mosh\u00ebs 4-5 vje\u00e7, n\u00eb form\u00eb loje apo tregimi pa dh\u00ebn\u00eb shum\u00eb detaje e pa p\u00ebrdorur gjuh\u00eb urrejtje.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #000000;\">Ndikimi i luft\u00ebs n\u00eb sh\u00ebndetin mendor<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Lufta nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb konflikt ushtarak, ajo mund t\u2019ju b\u00ebj\u00eb t\u00eb vuani nga disa probleme sh\u00ebndet\u00ebsore, ve\u00e7an\u00ebrisht ato t\u00eb sh\u00ebndetit mendor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ndikimi psikologjik i luft\u00ebs mund t\u00eb jet\u00eb aq i madh sa t\u00eb flas\u00ebsh p\u00ebr t\u00eb n\u00eb momentin kur njer\u00ebzit e Ukrain\u00ebs dhe Rusis\u00eb po kalojn\u00eb traum\u00ebn e luft\u00ebs, \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Tani, p\u00ebr t\u00eb filluar, n\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyrash mund t\u00eb ndikoj\u00eb kjo ngjarje n\u00eb sh\u00ebndetin mendor? Studimet psikiatrike dhe psikologjike tregojn\u00eb se lufta l\u00eb episode t\u00eb q\u00ebndrueshme pothuajse te t\u00eb gjith\u00eb, pavar\u00ebsisht nga mosha dhe gjinia. Disa nga efektet e zakonshme p\u00ebrfshijn\u00eb:<\/span><\/p>\n<ol>\n<li><span style=\"color: #000000;\">\u00c7rregullimet e ankthit<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">\u00c7rregullimi i stresit post-traumatik (PTSD)<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">Depresioni<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">\u00c7rregullimet disociative (shk\u00ebputja n\u00eb bot\u00ebn e jashtme, depersonalizimi, derealizimi, mpirja)<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">\u00c7rregullimet e sjelljes (ve\u00e7an\u00ebrisht agresioni, sjellja kriminale asociale dhe e dhunshme) dhe<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">Abuzimi me alkoolin dhe substancat<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><strong><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: #ff0000;\">VINI RE:<\/span> Ky artikull \u00ebsht\u00eb pron\u00eb intelektuale e <span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/www.monitor.al\/pas-termetit-e-pandemise-shqiptaret-stresohen-edhe-nga-lufta\/\">Monitor.al<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Kostot psiko-sociale t\u00eb luft\u00ebs dhe pasigurive financiare. Si\u00e7 ndodhi me Covid-in, nevoja p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb t\u00eb informuar me pushtimin rus po ndikon n\u00eb sh\u00ebndetin ton\u00eb mendor, sipas ekspert\u00ebve t\u00eb fush\u00ebs psiko-sociale. Qershia mbi tort\u00eb jan\u00eb rritja e vazhdueshme e \u00e7mimeve n\u00eb vend. Grupmosha m\u00eb e ndjeshme jan\u00eb f\u00ebmij\u00ebt\u2026 Kur Rusia nisi sulmin mbi Ukrain\u00ebn m\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":30,"featured_media":512206,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[],"class_list":["post-512202","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lajme"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/512202","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/30"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=512202"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/512202\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/512206"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=512202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=512202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=512202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}