![\"\"](\"https:\/\/hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/bardhylzaimi-e1599576270505.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
“Noli energjik dhe spiritual jep diagnoz\u00ebn e \u201cpes\u00eb anarkive\u201d, q\u00eb si defekte shoq\u00ebrore mbeten edhe sot e k\u00ebsaj dite n\u00eb hap\u00ebsirat shqiptare. Nj\u00eb artikulim i thell\u00eb dhe origjinal q\u00eb p\u00ebrshkon edhe fatalitetin e sot\u00ebm. Branko Merxhani nj\u00eb mendje brilante analitike e mbrujtur me teorit\u00eb moderne europiane t\u00eb koh\u00ebs interferon me Nolin, duke trajtuar pranin\u00eb e \u201ckaosit\u201d, por ai shkon p\u00ebrtej duke ofruar zgjidhjet n\u00ebp\u00ebrmjet shkenc\u00ebs s\u00eb sociologjis\u00eb. Si\u00e7 mund t\u00eb vihet re, Branko Merxhani ndalet n\u00eb logjik\u00ebn e kauzalitetit historik, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb hap nj\u00eb horizont tjet\u00ebr trajtimesh, duke k\u00ebrkuar me ngulm zgjidhjet, korrigjimin e pand\u00ebrprer\u00eb t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb shqiptare. Sipas tij, drita \u00ebsht\u00eb shkenca, bota e realiteteve”.<\/span><\/em><\/p>\n Shkruan: Bardhyl Zaimi<\/b><\/span><\/p>\n N\u00eb bot\u00ebn intelektuale shqiptare nuk kan\u00eb munguar emrat e p\u00ebrve\u00e7\u00ebm, t\u00eb cil\u00ebt me shum\u00eb thell\u00ebsi dhe kreativitet i kan\u00eb artikuluar defektet e shqiptar\u00ebve. Jan\u00eb mendime, artikulime, shp\u00ebrfaqje refleksive q\u00eb pasqyrojn\u00eb realitetet shqiptare n\u00eb nj\u00eb kontekst t\u00eb caktuar kohor, por q\u00eb p\u00ebr nga forca e mbar\u00ebshtrimit t\u00eb problemeve mbeten aktuale edhe sot e k\u00ebsaj dite.<\/span><\/p>\n Vitet e 30-ta, me t\u00eb drejt\u00eb konsiderohen si koha e art\u00eb e kultur\u00ebs shqiptare, si nj\u00eb periudh\u00eb kur n\u00eb jet\u00ebn intelektuale t\u00eb shqiptar\u00ebve shfaqen individualitete t\u00eb fuqishme, t\u00eb cil\u00ebt secili n\u00eb fush\u00ebn e vet\u00eb, secili n\u00eb vokacionin e vet\u00eb arrin t\u00eb shp\u00ebrfaq mendime t\u00eb cilat mbeten diagnoz\u00eb e jasht\u00ebzakonshme edhe p\u00ebr koh\u00ebn ton\u00eb.<\/span><\/p>\n Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe, por edhe m\u00eb von\u00eb, nj\u00eb nd\u00ebr emrat q\u00eb shk\u00eblqen me mendimin intelektual mbetet edhe Fan Noli, nj\u00eb figur\u00eb shum\u00ebdimensionale q\u00eb gjen reflektim, n\u00eb let\u00ebrsi, muzik\u00eb, n\u00eb fush\u00ebn e p\u00ebrkthimeve si dhe n\u00eb mendimin politik dhe kulturor. Mes tjerash, n\u00eb vitin 1924, n\u00eb nj\u00eb fjalim t\u00eb mbajtur n\u00eb parlamentin shqiptar, Noli flet p\u00ebr konfuzionin e pes\u00eb anarkive te shqiptar\u00ebt, nj\u00eb artikulim q\u00eb shkon n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb etnopsikologjis\u00eb shqiptare, n\u00eb dimensionin socio-kulturor dhe n\u00eb bot\u00ebshikimin p\u00ebrgjith\u00ebsisht t\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/span><\/p>\n Noli, si\u00e7 dihet tashm\u00eb, afishon pes\u00eb anarkit\u00eb q\u00eb pamund\u00ebsojn\u00eb mbroth\u00ebsin\u00eb shqiptare, q\u00eb pamund\u00ebsojn\u00eb futjen e qenies shqiptare n\u00eb dimensionet e vlerave t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe progresive, njashtu si\u00e7 kishte pretenduar edhe vet\u00eb ai si politikan t\u00eb ridimensiononte qen\u00ebsin\u00eb e shqiptar\u00ebve n\u00eb rrafshin politik, social dhe kulturor. Anarkia e par\u00eb sipas Nolit \u00ebsht\u00eb ajo fetare. \u201c kat\u00ebr fe t\u00eb ndryshme, q\u00eb s\u2019kan\u00eb z\u00ebn\u00eb rr\u00ebnj\u00eb n\u00eb zemr\u00ebn e nj\u00eb populli pagan\u201d, thekson ai. Nj\u00eb tjet\u00ebr anarki e identifikuar nga Noli \u00ebsht\u00eb anarkia sociale. \u201cK\u00ebtu qeni s\u2019njeh t\u00eb zotin; k\u00ebtu karakteret lop\u00ebsohen, qullosen dhe nd\u00ebrrojn\u00eb forma dita-dit\u00ebn si n\u00eb kaleidoskop. K\u00ebtu ambiciet jan\u00eb pa fre e pa kufi. K\u00ebtu i padituri i di t\u00eb gjitha dhe i pazoti \u00ebsht\u00eb i zoti p\u00ebr t\u00eb gjitha\u201d, thot\u00eb Noli, duke skenuar esenc\u00ebn e dekompozimit social dhe gjith\u00eb anarkis\u00eb s\u00eb prodhuar n\u00eb rrug\u00ebn e historis\u00eb.<\/span><\/p>\n Po kaq i sakt\u00eb do t\u00eb jet\u00eb edhe kur e artikulon anarkin\u00eb patriotike, nj\u00eb problem i p\u00ebrhersh\u00ebm i pranish\u00ebm nd\u00ebr shqiptar\u00ebt. Aksiomatik mbetet formulimi \u201ck\u00ebtu brenda n\u00eb nj\u00eb dit\u00eb, si me magji, tradh\u00ebtori b\u00ebhet patriot dhe patrioti tradh\u00ebtor\u201d. Dhe, n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb gradacioni dhe hierarkie defektesh q\u00eb shfaqen, Noli n\u00eb fund e artikulon dhe e afishon anarkin\u00eb e idealeve q\u00eb mbeten t\u00eb \u201c err\u00ebta, t\u00eb shtreb\u00ebrra e t\u00eb mumifikuara\u201d. N\u00ebp\u00ebrmjet arsyetimit anekdotik, Noli shp\u00ebrfaq sojin e \u201ckolltukofag\u00ebve\u201d q\u00eb \u201crriten n\u00eb plag\u00ebt e infektuara t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u201d.<\/span><\/p>\n Imzot Noli, kjo mendje e p\u00ebrve\u00e7me, ky shpirt kreativ q\u00eb kishte p\u00ebrkthyer Shekspirin, q\u00eb kishte shkruar p\u00ebr Betovenin, p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, q\u00eb p\u00ebrmes poezis\u00eb s\u00eb tij origjinale, \u201cvargut liberator\u201d si\u00e7 e p\u00ebrshkruan Mitrush Kuteli n\u00eb nj\u00eb v\u00ebshtrim t\u00eb tij, kishte fshikulluar realitetet politike t\u00eb asaj kohe, edhe n\u00eb fush\u00ebn e mendimit politik dhe socio-kulturor tashm\u00eb kishte diagnostikuar nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb defekteve shqiptare, t\u00eb cilat gjat\u00eb t\u00ebr\u00eb koh\u00ebs kishin pamund\u00ebsuar \u201c idelet e gjalla, elegante dhe t\u00eb ndritshme t\u00eb Per\u00ebndimit\u201d.<\/span><\/p>\n Konfuzioni i pes\u00eb anarkive t\u00eb artikuluara nga Noli mbeten nj\u00eb nd\u00ebr diagnostikimet m\u00eb te thella t\u00eb realitetit shqiptar, nj\u00eb shp\u00ebrfaqje q\u00eb bazohej n\u00eb etnopsikologjin\u00eb shqiptare, n\u00eb plasaritjet historike, por edhe n\u00eb zhg\u00ebnjimin e thell\u00eb p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb do t\u2019i p\u00ebrgjigjej vizionit t\u00eb tij politik, kulturor dhe social. Si\u00e7 e dim\u00eb tashm\u00eb, Noli edhe me introduktat e tij, gjithnj\u00eb shfaqte m\u00eblmesa politike n\u00eb interpretimet letrare, q\u00eb n\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e rasteve nd\u00ebrlidhen edhe me kauz\u00ebn e tij politike q\u00eb do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb kund\u00ebrv\u00ebnie t\u00eb p\u00ebrhershme me at\u00eb t\u00eb mbretit Zog.<\/span><\/p>\n Pavar\u00ebsisht nga kauza e tij politike, formulimet mbi pes\u00eb anarkit\u00eb mbeten nj\u00eb diagnoz\u00eb p\u00ebr nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb problemeve t\u00eb shqiptar\u00ebve, nj\u00eb klithje dhe nj\u00eb p\u00ebrndritje q\u00eb k\u00ebrkonte ndryshimin e shoq\u00ebris\u00eb shqiptare, q\u00eb k\u00ebrkonte vendosjen e nj\u00eb sistemi tjet\u00ebr vlerash, t\u00eb cilat vinin nga formimi i tij intelektual dhe angazhimi i p\u00ebrhersh\u00ebm p\u00ebr mir\u00ebqenie pavar\u00ebsisht nga orientimi dhe kauza e tij politike. Vet\u00ebm nj\u00eb mendje e thell\u00eb dhe kreative mund ta sintetizonte k\u00ebt\u00eb diagnoz\u00eb t\u00eb realiteteve shqiptare.<\/span><\/p>\n Sigurisht, pa e absolutizuar, kjo mbetet nj\u00eb diagnoz\u00eb e nj\u00eb mendjeje intelektuale t\u00eb d\u00ebshp\u00ebruar q\u00eb k\u00ebrkonte me ngulm t\u2019i ofroj\u00eb shoq\u00ebris\u00eb shqiptare problemet me t\u00eb cilat ballafaqohet.<\/span><\/p>\n Po, n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb shfaqet edhe nj\u00eb mendje tjet\u00ebr po kaq brilante, Branko Merxhani. Nj\u00eb mendje sintetike dhe kreative q\u00eb konvergjonte me idet\u00eb m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb asaj kohe n\u00eb fush\u00ebn e filozofis\u00eb dhe sociologjis\u00eb europiane. Pik\u00ebrisht n\u00eb nj\u00eb shkrim t\u00eb tij, Merxhani do t\u00eb interferoj\u00eb me anarkit\u00eb e Nolit, duke e shtrir\u00eb analiz\u00ebn e tij t\u00eb defekteve n\u00eb trazimet historike. \u201cShqip\u00ebria jon\u00eb e sotme \u00ebsht\u00eb nj\u00eb Bot\u00eb kaotike e vog\u00ebl. N\u00eb rrembat tona rrjedhin shum\u00eb hidh\u00ebrime dhe helme, gjurm\u00eb t\u00eb prishjes, t\u00eb rob\u00ebris\u00eb, t\u00eb nj\u00eb tronditjeje historiko-shoq\u00ebrore t\u00eb pakapshme. Trazimi dhe anarkia, q\u00eb mbret\u00ebrojn\u00eb sot n\u00eb gjuh\u00ebn ton\u00eb, nuk jan\u00eb ve\u00e7se vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb, nj\u00eb pamje, nj\u00eb faz\u00eb e prishjes son\u00eb historiko-shoq\u00ebrore\u201d, thekson Merxhani n\u00eb shkrimin e tij \u201c Organizimi i kaosit\u201d.<\/span><\/p>\n Si\u00e7 mund t\u00eb vihet re, Branko Merxhani ndalet n\u00eb logjik\u00ebn e kauzalitetit historik, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb me vet\u00eb titullin e shkrimit sugjeron zgjidhje, dalje nga kjo gjendje kaotike. Merxhani si nj\u00eb mendje e mbrujtur me idet\u00eb dhe praktikat m\u00eb t\u00eb mira europiane shkon nj\u00eb hap m\u00eb tej. P\u00ebrve\u00e7 q\u00eb i artikulon dhe afishon problemet, n\u00ebp\u00ebrmjet teorive filozofike dhe shoq\u00ebrore europiane t\u00eb asaj kohe, ai k\u00ebrkon ila\u00e7in, k\u00ebrkon instrumentet e korrigjimit, k\u00ebrkon mbar\u00ebshtrimin shoq\u00ebror. Jo rast\u00ebsisht, shkrimi tij hapet me nj\u00eb citim t\u00eb Ni\u00e7es \u201c \u00c7do njeri, \u00e7do popull, q\u00eb t\u00eb rroj\u00eb dhe t\u00eb tregoj\u00eb veten, m\u00eb par\u00eb nga t\u00eb gjitha duhet t\u00eb organizoj\u00eb Kaosin, q\u00eb gjendet brenda n\u00eb \u201cUnin\u201d e tij\u201d.<\/span><\/p>\n Branko Merxhani vendos nj\u00eb objektiv tjet\u00ebr p\u00ebr \u201cdjal\u00ebrin\u00eb\u201d shqiptare, nj\u00eb objektiv modern, q\u00eb nuk mahnitet me \u201cromantizma\u201d, por q\u00eb zgjidhjet i k\u00ebrkon n\u00eb sociologjin\u00eb si shkenc\u00eb, q\u00eb k\u00ebrkon \u201cnj\u00eb form\u00eb shkencore n\u00eb gjurmimet dhe n\u00eb p\u00ebrkufizimet, si dhe nj\u00eb kuptim filozofik t\u00eb plot\u00eb dhe t\u00eb tanish\u00ebm n\u00eb idealizmin komb\u00ebtar\u201d. Ai shkon p\u00ebrtej, duke promovuar nj\u00eb qasje shkencore-objektive mbi realitetet shoq\u00ebrore dhe k\u00ebt\u00eb e k\u00ebrkon edhe nga intelektual\u00ebt e asaj kohe. \u201cNj\u00eb intelektual shikon rrezikun m\u00eb t\u00eb madh dhe m\u00eb t\u00eb tmerrsh\u00ebm: t\u00eb bjer\u00eb n\u00eb hendekun e gabimit dhe t\u00eb vet\u00ebg\u00ebnjimit, po t\u00eb doj\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb nj\u00eb udh\u00ebtim n\u00eb sfer\u00ebn e pasosur dhe kaotike t\u00eb fantazis\u00eb s\u00eb tij. Kjo sfer\u00eb p\u00ebrmban vet\u00ebm bot\u00eb t\u00eb rreme, vlera t\u00eb vdekura, q\u00eb bien vet\u00ebm gjum\u00eb dhe \u201cutopist\u00eb gjenial\u00eb\u201d\u201d, shkruan Merxhani.<\/span><\/p>\n Ai hap nj\u00eb horizont tjet\u00ebr trajtimesh, duke k\u00ebrkuar me ngulm zgjidhjet, korrigjimin e pand\u00ebrprer\u00eb t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb shqiptare. Sipas tij, drita \u00ebsht\u00eb shkenca, bota e realiteteve. Jet\u00ebn politike, shkruan ai, nuk duhet ta p\u00ebrcaktojm\u00eb p\u00ebrmes romanticizmit dhe fantazis\u00eb. Pik\u00ebrisht pas ii ka vendosur k\u00ebto koordinata shkencore Merxhani tashm\u00eb sakt\u00ebsisht e b\u00ebn\u00eb t\u00eb ditur se duhet t\u00eb k\u00ebrkohen zgjidhjet. \u201c<\/span>Problemi i jet\u00ebs, misteri i s\u00eb ardhmes, kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb drit\u00eb. Jet\u00ebn nuk duhet ta shohim p\u00ebrmes prizm\u00ebs s\u00eb fantazis\u00eb son\u00eb. V\u00ebshtrimin ton\u00eb duhet ta kthejm\u00eb p\u00ebrkundrejt jet\u00ebs, d.m.th ta shohim jet\u00ebn ashtu si\u00e7 \u00ebsht\u00eb dhe jo si\u00e7 e duam ne t\u00eb jet\u00eb. Jeta do nj\u00eb zgjidhje. Kjo zgjidhje nuk gjendet lart n\u00eb qiellin komb\u00ebtar, po \u00ebsht\u00eb e fshehur thell\u00eb n\u00eb shpirtin komb\u00ebtar. Ja pika nga e cila nisemi. T\u00eb ndri\u00e7ojm\u00eb shkaqet e thella t\u00eb anarkis\u00eb son\u00eb shoq\u00ebrore, q\u00eb na la trash\u00ebgim e shkuara, me fenerin e shkenc\u00ebs sociologjike\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n Duke u ndalur te kauzaliteti historik, Merxhani jep formul\u00ebn e \u201corganizimit t\u00eb kaosit\u201d, gjithnj\u00eb duke u bazuar n\u00eb teorit\u00eb e reja filozofike dhe teorike q\u00eb qarkullonin at\u00ebher\u00eb n\u00eb Europ\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb cilat Merxhani kishte njohje t\u00eb thell\u00eb. Pik\u00ebrisht k\u00ebto teori shkencore Merxhani arrin t\u2019i alternoj\u00eb n\u00eb p\u00ebrkufizimin e realiteteve shqiptare t\u00eb asaj kohe, por q\u00eb mbeten t\u00eb p\u00ebrhershme gjithkund ku frymon bota shqiptare sot e k\u00ebsaj dite. Jan\u00eb Teori dhe mbar\u00ebshtrime shkencore q\u00eb sot e k\u00ebsaj dite e ruajn\u00eb kontinuitetin n\u00eb arealin europian, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn shqiptare u nd\u00ebrpren\u00eb keqas nga periudha komuniste.<\/span><\/p>\n Reflektimet intelektuale t\u00eb asaj kohe, qofshin ato si diagnoza revolte politike ose si observime t\u00eb pastra dhe t\u00eb paanshme mendjesh t\u00eb urta dhe t\u00eb kultivuara mbeten fije t\u00eb domosdoshme vazhdim\u00ebsie p\u00ebr t\u2019iu dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrgjigje shum\u00eb problemeve t\u00eb shp\u00ebrfaqura edhe sot n\u00eb hap\u00ebsirat shqiptare. Interferenca e k\u00ebtyre dy mendjeve tregon se observimet e thella diku takohen, n\u00eb fakt takohen n\u00eb rrokjen e atyre defekteve q\u00eb pamund\u00ebsojn\u00eb ambient prodhimtar, pamund\u00ebsojn\u00eb mbroth\u00ebsi shoq\u00ebrore dhe gjithnj\u00eb mbeten t\u00eb nd\u00ebrlidhura me nj\u00eb intelektualiz\u00ebm model dhe reflektues, q\u00eb ka t\u00eb mbrujtur brenda vetes dije, spiritualitet dhe p\u00ebrkushtim human.<\/span><\/p>\n