![\"\"](\"https:\/\/hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/NEZIRI.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Nj\u00eb bllokad\u00eb e mundshme e Bullgaris\u00eb p\u00ebr Maqedonin\u00eb e Veriut n\u00eb rrug\u00ebtimin e saj drejt BE-s\u00eb do t\u2019i krijonte s\u00ebrish hap\u00ebsir\u00eb manovrimi Rusis\u00eb.\u00a0Autoritetet n\u00eb Mosk\u00eb nuk ishin aq t\u00eb lumtura<\/a> me Marr\u00ebveshjen e Presp\u00ebs, andaj tentuan t\u00eb minojn\u00eb referendumin dhe ndryshimet kushtetuese p\u00ebr miratimin e saj. Kjo nga shkaku se zhbllokohej integrimi i Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut n\u00eb strukturat euroatlantike, gj\u00eb q\u00eb minimizon ndikimin rus n\u00eb vend<\/em>.<\/span><\/p>\n Autor: Xhelal Neziri<\/strong><\/span><\/p>\n Me n\u00ebnshkrimin e\u00a0Marr\u00ebveshjes s\u00eb Presp\u00ebs<\/a>\u00a0m\u00eb 17 qershor t\u00eb vitit 2017, e cila p\u00ebrcaktoi emrin e ri t\u00eb shtetit p\u00ebr p\u00ebrdorim t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm, Maqedoni e Veriut nuk kishte m\u00ebnjanuar t\u00eb gjitha pengesat n\u00eb rrug\u00ebn e saj drejt p\u00ebrfshirjes n\u00eb Bashkimin Evropian (BE). U nevojit\u00ebn gati tre dekada q\u00eb t\u00eb mbyllet kjo \u00e7\u00ebshtje q\u00eb mbante t\u00eb ngrira raportet Shkup-Athin\u00eb q\u00eb nga vitet e 90-ta, kur ish-republika jugosllave shpalli pavar\u00ebsin\u00eb.<\/span><\/p>\n Por, nj\u00eb mosmarr\u00ebveshje me Bullgarin\u00eb, e cila po ashtu ka rr\u00ebnj\u00eb n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn jo t\u00eb larg\u00ebt t\u00eb vendit, e mban vendin n\u00eb ankth n\u00ebse do t\u00eb arrij\u00eb t\u00eb nis\u00eb bisedimet e shum\u00ebpritura p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim n\u00eb BE, t\u00eb parapara p\u00ebr n\u00eb fundvit. N\u00eb mars t\u00eb po k\u00ebtij viti\u00a0K\u00ebshilli Evropian<\/a>\u00a0i dha drit\u00eb jeshile fillimit t\u00eb procesit bisedues, me \u00e7rast nd\u00ebrpreu pritjen dhjet\u00ebvje\u00e7are t\u00eb zhbllokimit t\u00eb procesit t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsimit t\u00eb vendit n\u00eb BE, q\u00eb ishte bllokuar nga\u00a0vetoja greke<\/a>\u00a0e p\u00ebrdorur q\u00eb nga viti 2008.<\/span><\/p>\n TRAKTATI<\/strong><\/span><\/p>\n N\u00ebse problemi me Greqin\u00eb kishte t\u00eb b\u00ebj\u00eb vet\u00ebm me identitetin shtet\u00ebror, pra kontestohej vet\u00ebm emri i shtetit p\u00ebr shkak t\u00eb kontekstit historik, problemi me Bullgarin\u00eb \u00ebsht\u00eb etno-kulturor dhe prek drejtp\u00ebrdrejt vet\u00ebm etnin\u00eb maqedonase.\u00a0Traktati i Miq\u00ebsis\u00eb dhe Fqinj\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mir\u00eb<\/a>, i n\u00ebnshkruar nj\u00eb vit para Marr\u00ebveshjes s\u00eb Presp\u00ebs, nuk e zgjodhi problemin maqedonaso-bullgar por vet\u00ebm se i obligoi Shkupin dhe Sofjen q\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb qasjeje gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse t\u00eb tejkalojn\u00eb kontestin. N\u00eb fakt, Bullgaria ka njohur nd\u00ebr t\u00eb parat pavar\u00ebsin\u00eb e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut, por ka kontestuar ekzistimin e gjuh\u00ebs maqedonase dhe historis\u00eb s\u00eb popullit maqedonas para vitit 1944.<\/span><\/p>\n Neni 8 i Traktatit ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb drejtp\u00ebrdrejt me zgjidhjen e k\u00ebtyre mosmarr\u00ebveshjeve nga nj\u00eb Komision i p\u00ebrbashk\u00ebt i p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga historian\u00eb dhe ekspert\u00eb, duke u bazuar vet\u00ebm n\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat historike dhe ma qasje shkencore. Paragrafi i par\u00eb i nenit thot\u00eb se \u201ct\u00eb dy Pal\u00ebt Kontraktuese do t\u00eb inkurajojn\u00eb bashk\u00ebpunimin e tyre aktiv dhe t\u00eb papenguar n\u00eb fushat e kultur\u00ebs, arsimit, kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor, politik\u00ebs sociale dhe sporteve\u201d.\u00a0 Paragrafi i dyt\u00eb qart\u00ebson se \u201cme q\u00ebllim forcimin e besimit t\u00eb tyre t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb, jo m\u00eb von\u00eb se tre muaj nga hyrja n\u00eb fuqi e k\u00ebtij Traktati, t\u00eb dy Pal\u00ebt Kontraktuese do t\u00eb krijojn\u00eb, mbi baza pariteti, nj\u00eb Komision t\u00eb P\u00ebrbashk\u00ebt Ekspert\u00ebsh p\u00ebr \u00c7\u00ebshtjet Historike dhe t\u00eb Edukimit, q\u00eb synon t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb interpretimin objektiv, shkencor t\u00eb ngjarjeve historike, t\u00eb bazuara n\u00eb burime historike autentike dhe t\u00eb bazuara n\u00eb prova. Komisioni do t\u00eb paraqes\u00eb nj\u00eb raport vjetor p\u00ebr pun\u00ebn e tij qeverive t\u00eb t\u00eb dy Pal\u00ebve Kontraktuese.\u201d Nd\u00ebrkaq, paragrafi i tret\u00eb i k\u00ebtij neni thot\u00eb: \u201cMe nj\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb, t\u00eb dy Pal\u00ebt Kontraktuese do t\u00eb organizojn\u00eb kremtime t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta t\u00eb ngjarjeve dhe personaliteteve t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta historike, me q\u00ebllim forcimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve t\u00eb tyre t\u00eb fqinj\u00ebsis\u00eb s\u00eb mir\u00eb, n\u00eb frym\u00ebn e vlerave evropiane.\u201d.<\/span><\/p>\n Me k\u00ebt\u00eb dokument pal\u00ebt jan\u00eb obliguar t\u00eb mos mb\u00ebshtesin aksione dhe propagand\u00eb armiq\u00ebsore ndaj nj\u00ebra-tjetr\u00ebs, me \u00e7rast Bullgaria obligohet t\u00eb ndihmoj\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut n\u00eb p\u00ebrmbushjen e q\u00ebllimit t\u00eb saj p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb an\u00ebtare e NATO-s dhe BE-s\u00eb. Madje, \u00ebsht\u00eb formuar edhe nj\u00eb Komision nd\u00ebr-ministror i nivelit t\u00eb lart\u00eb, i cili obligohet t\u00eb mblidhet nj\u00eb her\u00eb n\u00eb vit p\u00ebr ta vler\u00ebsuar dinamik\u00ebn e implementimit t\u00eb Traktatit.<\/span><\/p>\n Menj\u00ebher\u00eb pas ratifikimit t\u00eb Traktatit n\u00eb dy parlamentet p\u00ebrfaq\u00ebsuese, kryeministrat e dy vendeve \u2013 Bojko Borisov dhe Zoran Zaev \u2013\u00a0n\u00eb gusht t\u00eb vitit 2018 kremtuan<\/a>\u00a0bashk\u00eb fest\u00ebn e Ilindenit dhe nderuan figur\u00ebn e Goce Dell\u00e7evit. Ishte hera e par\u00eb q\u00eb kryeministrat e dy vendeve t\u00eb nderojn\u00eb ngjarje dhe figura historike, p\u00ebr t\u00eb cilat secila pal\u00eb m\u00ebton se i takojn\u00eb ekskluzivisht asaj.<\/span><\/p>\n MEMORANDUMI<\/strong><\/span><\/p>\n N\u00eb koh\u00ebn kur mendohej se problemi me Bullgarin\u00eb i takon s\u00eb kaluar\u00ebs, Parlamenti n\u00eb Sofje nj\u00ebz\u00ebri ka miratuar nj\u00eb\u00a0Memorandum<\/a>\u00a0q\u00eb i d\u00ebrgohet BE-s\u00eb, ku k\u00ebrkohet nga Shkupi t\u00eb respektoj\u00eb Traktatin. Bullgaria\u00a0k\u00ebrkon<\/a>\u00a0q\u00eb obligimet e marra nga Traktati t\u00eb jen\u00eb pjes\u00eb e\u00a0korniz\u00ebs biseduese<\/a>\u00a0t\u00eb BE-s\u00eb n\u00eb takimin e par\u00eb nd\u00ebrministror midis Brukselit dhe Shkupit, q\u00eb pritet t\u00eb mbahet n\u00eb dhjetor.<\/span><\/p>\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb dokument Sofja k\u00ebmb\u00ebngul se gjuha maqedonase \u00ebsht\u00eb prodhim politik i Jugosllavis\u00eb dhe se gjat\u00eb p\u00ebrdorimit t\u00eb k\u00ebtij termi t\u00eb p\u00ebrdoret me asterisk (yll), i cili do t\u00eb qart\u00ebsonte se kjo gjuh\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201c\u2026n\u00eb p\u00ebrputhje me Kushtetut\u00ebn e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut\u201d. Bullgaria pretendon se termi \u201cMaqedoni\u201d \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb sh\u00ebnuar nj\u00eb rajon gjeografik, i cili sot shtrihet n\u00eb tri shtete \u2013 Greqi, Maqedoni t\u00eb Veriut dhe Bullgari. N\u00eb Memorandum gjithashtu shkruhet se para formimit t\u00eb Jugosllavis\u00eb e gjith\u00eb popullsia sllovene n\u00eb k\u00ebt\u00eb rajon \u00ebsht\u00eb vet-identifikuar me p\u00ebrkat\u00ebsi etnike Bullgare, ka folur n\u00eb nj\u00eb nga shtat\u00eb dialektet e kodifikuara bullgare nd\u00ebrsa gjuha maqedonase, mbi t\u00eb cilat konstruktohet edhe etnia, kan\u00eb qen\u00eb prodhim i Beogradit dhe Serbis\u00eb.<\/span><\/p>\n Kjo d\u00ebrges\u00eb e Sofjes n\u00eb Bruksel \u00ebsht\u00eb pranuar me zem\u00ebrim n\u00eb Shkup, por nuk ka shkaktuar ndonj\u00eb kund\u00ebrp\u00ebrgjigje konkrete. Kryeministri Zaev ka th\u00ebn\u00eb se ka ende hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb thellohen marr\u00ebdh\u00ebniet e mira me Bullgarin\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb zv\/kryeministri Nikolla Dimitrov ka qen\u00eb m\u00eb i ashp\u00ebr n\u00eb p\u00ebrgjigje. Gjat\u00eb nj\u00eb emisioni n\u00eb AlsatM, Dimitrov tha se gjuha maqedonase dhe populli maqedonas jan\u00eb realitet si brenda ashtu edhe jasht\u00eb dhe se k\u00ebtu nuk ka vend p\u00ebr negociata. P\u00ebr heronjt\u00eb dhe ngjarjet historike, ai la t\u00eb kuptohet se mund t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb kompromis q\u00eb n\u00ebnkupton t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb kremtimit nga t\u00eb dyja shtetet.<\/span><\/p>\n PRAPAVIJA<\/strong><\/span><\/p>\n Reagimi i ashp\u00ebr i Sofjes n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtij Memorandumi t\u00eb d\u00ebrguar n\u00eb BE n\u00eb prag t\u00eb hapjes s\u00eb bisedimeve me Maqedonin\u00eb e Veriut, vjen pas\u00a0bllokimit t\u00eb pun\u00ebs<\/a>\u00a0s\u00eb Komisionit t\u00eb P\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb Ekspert\u00ebve. Qeveria bullgare koh\u00ebve t\u00eb fundit ka b\u00ebr\u00eb shtypje q\u00eb puna e Komisionit t\u00eb prodhoj\u00eb rezultate konkrete, gj\u00eb q\u00eb nuk ka ndodhur. Penges\u00eb kryesore \u00ebsht\u00eb mungesa e ujdis\u00eb p\u00ebr at\u00eb se\u00a0kujt i takon Goce Dell\u00e7ev<\/a>, t\u00eb cilin edhe maqedonasit edhe bullgar\u00ebt e vler\u00ebsojn\u00eb si nj\u00eb nga figurat kryesore historike q\u00eb udh\u00ebhoqi kryengritjen kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane n\u00eb fillim t\u00eb shekullit XX.<\/span><\/p>\n Rezultatet nga Traktati me Maqedonin\u00eb e Veriut mbase do t\u2019i ndihmonin qeveris\u00eb s\u00eb Borisovit q\u00eb t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsoj\u00eb shkall\u00ebn e mb\u00ebshtetjes, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur ballafaqohet me protesta masive n\u00eb gati t\u00ebr\u00eb Bullgarin\u00eb.\u00a0Mij\u00ebra protestues<\/a>\u00a0e akuzojn\u00eb qeverin\u00eb p\u00ebr korrupsion dhe mbrojtje t\u00eb oligark\u00ebve. Gjith\u00e7ka filloi m\u00eb 7 gusht, kur Hristo Ivanov \u2013 lider i nj\u00eb partie t\u00eb vog\u00ebl centriste \u2013 u ndalua t\u00eb shkoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb nga plazhet e Detit t\u00eb Zi pas qeveria ia kushte dh\u00ebn\u00eb me koncesion ish-politikanit nga pakica turke, Ahmet Dogan. Reagimi i Ivanovit mori edhe mb\u00ebshtetjen e presidenti i shtetit, Rumen Radev, i cili n\u00eb k\u00ebt\u00eb posti u zgjodh n\u00eb vitin 2016 si kandidat i Partis\u00eb Socialiste Bullgare, q\u00eb aktualisht \u00ebsht\u00eb opozit\u00eb e GERB-it djathtist t\u00eb Borisovit. Pas k\u00ebtij reagimi, prokurori publik bullgar Ivan Geshev nd\u00ebrmerr aksion duke u futur n\u00eb kabinetin e presidentit dhe duke arrestuar dy an\u00ebtar\u00eb t\u00eb tij. Ky aksion u pa si\u00a0hakmarrje politike<\/a>\u00a0e Borisovit ndaj Radevit, gj\u00eb q\u00eb motivoi edhe m\u00eb shum\u00eb protestuesit. Kriza politike u thellua kur u publikuan t\u00eb dh\u00ebna se prokurori Geshev ka lidhje me Dogan dhe se p\u00ebrfiton nga mb\u00ebshtetja q\u00eb i jep GERB-it.<\/span><\/p>\n Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb protestat rrumbullakojn\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb dymujor\u00ebshe, Borisov ka pranuar dor\u00ebheqje dhe zgjedhje t\u00eb parakohshme me kusht q\u00eb Parlamenti t\u00eb miratoj\u00eb pakon e ndryshimeve kushtetuese, ku propozon reforma t\u00eb Kodit zgjedhor dhe n\u00eb gjyq\u00ebsor. Kjo ofert\u00eb \u00ebsht\u00eb hedhur posht\u00eb si nga protestuesit poashtu edhe nga presidenti i shtetit, Radev, i cili ka p\u00ebrkrahur iniciativat kund\u00ebr Borisovit. Radev dhe Partia Socialiste Bullgare, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn opozit\u00ebn, shquhet p\u00ebr lidhje t\u00eb mira me Mosk\u00ebn. Borisov, i cili drejton t\u00eb djatht\u00ebn GERB, ka preferuar m\u00eb shum\u00eb lidhjen me Gjermanin\u00eb dhe SHBA-t\u00eb, edhe pse shpesh ka ditur t\u00eb kalkuloj\u00eb edhe me Rusin\u00eb.<\/span><\/p>\n Nj\u00eb pun\u00eb m\u00eb efektive e Komisionit t\u00eb P\u00ebrbashk\u00ebt mbase do t\u2019i jepte mund\u00ebsi Borisovit ta neutralizoj\u00eb pak\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb e brendshme dhe t\u00eb fitoj\u00eb pozicione m\u00eb t\u00eb mira n\u00eb prag t\u00eb zgjedhjeve t\u00eb rregullta parlamentare, t\u00eb parapara p\u00ebr m\u00eb 28 mars t\u00eb vitit 2020. Hapja e temave q\u00eb nd\u00ebrlidhen me kontestet me shtetet fqinje \u00ebsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efikase p\u00ebr mobilizim votuesish. Gjat\u00eb tri dekadave t\u00eb kaluara nd\u00ebr temat kryesore t\u00eb zgjedhjeve n\u00eb Greqi dhe Maqedoni t\u00eb Veriut ishte pik\u00ebrisht problemi i emrit. Nea Demokratia e\u00a0Kirijakos Micotakis i fitoi zgjedhjet<\/a>\u00a0e vitit t\u00eb kaluar n\u00eb Greqi, midis tjerash, edhe duke kund\u00ebrshtuar Marr\u00ebveshjen e Presp\u00ebs.<\/span><\/p>\n RUSIA \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n Sidoqoft\u00eb, nj\u00eb bllokad\u00eb e mundshme e Bullgaris\u00eb p\u00ebr Maqedonin\u00eb e Veriut n\u00eb rrug\u00ebtimin e saj drejt BE-s\u00eb do t\u2019i krijonte s\u00ebrish hap\u00ebsir\u00eb manovrimi Rusis\u00eb.\u00a0Autoritetet n\u00eb Mosk\u00eb nuk ishin aq t\u00eb lumtura<\/a>\u00a0me Marr\u00ebveshjen e Presp\u00ebs, andaj tentuan t\u00eb minojn\u00eb referendumin dhe ndryshimet kushtetuese p\u00ebr miratimin e saj. Kjo nga shkaku se zhbllokohej integrimi i Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut n\u00eb strukturat euroatlantike, gj\u00eb q\u00eb minimizon ndikimin rus n\u00eb vend.<\/span><\/p>\n Para n\u00ebnshkrimit t\u00eb Traktatit Shkup-Sofje, presidenti i Rusis\u00eb Vlladimir Putin\u00a0doli me nj\u00eb deklarat\u00eb<\/a>\u00a0q\u00eb ngjalli reagime t\u00eb shumta n\u00eb Bullgari. \u201cSot n\u00eb Rusi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dit\u00eb festive sepse sh\u00ebnohet Dita e Alfabetit Cirilik, i cili na erdhi nga toka maqedonase\u201d, tha Putin gjat\u00eb nj\u00eb ceremonie n\u00eb Mosk\u00eb t\u00eb ndarjes s\u00eb nj\u00eb \u00e7mimi p\u00ebr presidentin e at\u00ebhersh\u00ebm t\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut, Gjorgje Ivanov. Por, Sofja pretendon se misionar\u00ebt e shekullit t\u00eb 9-t\u00eb t\u00eb cil\u00ebt shpik\u00ebn alfabetin cirilik, \u2013 Sh\u00ebn Kirilli dhe Metodij \u2013 ishin bullgar\u00eb.<\/span><\/p>\n Putin e dha k\u00ebt\u00eb deklarat\u00eb n\u00eb maj t\u00eb vitit 2017, vet\u00ebm nj\u00eb jav\u00eb para votimit t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb re pro-per\u00ebndimore, t\u00eb udh\u00ebhequr nga Zoran Zaev.\u00a0Theksimi i lidhjeve kulturore dhe fetare<\/a>\u00a0me maqedonasit \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar si nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efikase t\u00eb shtrirjes s\u00eb ndikimit n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut.<\/span><\/p>\n