{"id":395870,"date":"2020-08-25T18:49:39","date_gmt":"2020-08-25T16:49:39","guid":{"rendered":"https:\/\/hashtag.al\/?p=395870"},"modified":"2020-08-25T19:04:16","modified_gmt":"2020-08-25T17:04:16","slug":"na-duhet-se-sben-nje-pandemi-artikulli-i-ish-shefit-te-berzh-it-ne-2009","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2020\/08\/25\/na-duhet-se-sben-nje-pandemi-artikulli-i-ish-shefit-te-berzh-it-ne-2009\/","title":{"rendered":"&#8220;Na duhet se s&#8217;b\u00ebn nj\u00eb pandemi&#8221;- Artikulli i ish-shefit t\u00eb BERZH-it n\u00eb 2009","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_395875\" style=\"width: 656px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-395875\" class=\"wp-image-395875 size-full\" src=\"https:\/\/hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/WhatsApp-Image-2020-08-25-at-17.08.56.jpeg\" alt=\"\" width=\"646\" height=\"422\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/WhatsApp-Image-2020-08-25-at-17.08.56.jpeg 646w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/WhatsApp-Image-2020-08-25-at-17.08.56-300x196.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 646px) 100vw, 646px\" \/><p id=\"caption-attachment-395875\" class=\"wp-caption-text\">Jacques Attali<\/p><\/div>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ekonomisti francez Jacques Attali n\u00eb nj\u00eb shkrim t\u00eb shkruar n\u00eb vitin 2009 p\u00ebr <span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/www.lexpress.fr\/actualite\/societe\/sante\/avancer-par-peur_758721.html?fbclid=IwAR0P5VEQsrXidQEHXMafrPuRi-BwN62hYA4hIo_eV91jBwQZas5oA9ssbSY\">L\u2019Express<\/a><\/span> shkruante se si frika q\u00eb shkakton nj\u00eb pandemi mund t\u00eb kthehet n\u00eb nj\u00eb mekaniz\u00ebm mbrojt\u00ebs dhe kontrolli p\u00ebr t\u00eb ardhmen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sipas tij historia ka m\u00ebsuar se njer\u00ebzimi ka evoluar kur ka frik\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb mekanizmave mbrojt\u00ebs q\u00eb krijon.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ai sugjeronte se nj\u00eb pandemi e madhe do rriste vet\u00ebdijen p\u00ebr shtetet dhe kjo ishte e nevojshme pasi sipas tij duhet q\u00eb t\u00eb m\u00ebsohet nga gabimet dhe t\u00eb krijohen mekanizmat e kontrollit.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201c<\/span><span style=\"color: #000000;\"><em>Si\u00e7 mund t\u00eb shpresojm\u00eb qart\u00eb, kjo kriz\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb shum\u00eb serioze, nuk duhet t\u00eb harrojm\u00eb, si me kriz\u00ebn ekonomike, t\u00eb m\u00ebsojm\u00eb m\u00ebsimet, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhsh\u00ebm \u2013 t\u00eb pashmangshme \u2013 t\u00eb krijohen mekanizmat e parandalimit dhe kontrollit, si dhe proceset logjistike p\u00ebr shp\u00ebrndarjen e barabart\u00eb t\u00eb barnave dhe vaksinave. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb, ne do t\u00eb duhet t\u00eb krijojm\u00eb nj\u00eb forc\u00eb policore globale, nj\u00eb rojtar global dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye nj\u00eb taksim global. <\/em>\u201d-shkruante ai.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shkrimin interesant t\u00eb Attali e ka shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb rrjetet sociale avokati Altin Goxhaj. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ky artikull i viti 2009 duket si pararoj\u00eb e pandemis\u00eb q\u00eb shp\u00ebrtheu k\u00ebt\u00eb vit p\u00ebr shkak t\u00eb koronavirusit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Attali ka qen\u00eb President i Bank\u00ebs Evropiane p\u00ebr Rind\u00ebrtim dhe Zhvillimin n\u00eb vitet 1991-93 dhe k\u00ebshilltar i disa udh\u00ebheq\u00ebsve francez\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-395876\" src=\"https:\/\/hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/WhatsApp-Image-2020-08-25-at-17.09.52.jpeg\" alt=\"\" width=\"480\" height=\"382\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/WhatsApp-Image-2020-08-25-at-17.09.52.jpeg 480w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/WhatsApp-Image-2020-08-25-at-17.09.52-300x239.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 480px) 100vw, 480px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>Shkrimi i plot\u00eb i Jacques Attali:<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Historia na m\u00ebson se njer\u00ebzimi evoluon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb konsiderueshme kur me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb ka frik\u00eb: ai m\u00eb pas vendos mekanizmat mbrojt\u00ebs; nganj\u00ebher\u00eb t\u00eb patolerueshme (skelete dhe totalitarizma); ndonj\u00ebher\u00eb t\u00eb kota (shp\u00ebrqendrim); ndonj\u00ebher\u00eb efektive (terapeutike, n\u00ebse \u00ebsht\u00eb e nevojshme duke l\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb t\u00eb gjitha parimet e m\u00ebparshme morale). Pastaj, pasi kriza t\u00eb ket\u00eb mbaruar, ai i shnd\u00ebrron k\u00ebto mekanizma p\u00ebr t&#8217;i b\u00ebr\u00eb ata t\u00eb pajtuesh\u00ebm me lirin\u00eb individuale dhe t&#8217;i p\u00ebrfshijn\u00eb ato n\u00eb nj\u00eb politik\u00eb demokratike sh\u00ebndet\u00ebsore.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Fillimi i pandemis\u00eb mund t\u00eb shkaktoj\u00eb nj\u00eb nga k\u00ebto frik\u00ebra strukturore.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00ebse nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb serioze se dy frik\u00ebrat e m\u00ebparshme t\u00eb pes\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb viteve t\u00eb fundit t\u00eb lidhura me rrezikun e nj\u00eb pandemie (kriza e lop\u00ebs s\u00eb \u00e7mendur n\u00eb Britanin\u00eb e Madhe dhe ajo e gripit t\u00eb shpend\u00ebve n\u00eb Kin\u00eb), s\u00eb pari do t\u00eb ket\u00eb pasoja t\u00eb konsiderueshme ekonomike (r\u00ebnia e veprimtaris\u00eb s\u00eb transportit ajror, r\u00ebnia e turizmit dhe \u00e7mimi i naft\u00ebs); do t\u00eb kushtoj\u00eb rreth 2 milion dollar\u00eb p\u00ebr person t\u00eb infektuar dhe do t\u00eb ul\u00eb tregjet e aksioneve me rreth 15%; ndikimi i tij do t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb i shkurt\u00ebr (gjat\u00eb episodit t\u00eb gripit t\u00eb shpend\u00ebve, niveli i rritjes kineze ra vet\u00ebm gjat\u00eb tremujorit t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb 2003, dhe shp\u00ebrtheu lart n\u00eb t\u00eb tretin); ajo gjithashtu do t\u00eb ket\u00eb pasoja n\u00eb drejtim t\u00eb organizimit (ende n\u00eb 2003, masa shum\u00eb rigoroze policore u mor\u00ebn n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Azin\u00eb; Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb vendosi procedura alarmi n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb planetare dhe disa vende, ve\u00e7an\u00ebrisht Franca dhe Japonia, krijuan rezerva t\u00eb konsiderueshme ila\u00e7esh dhe maske).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00ebse epidemia \u00ebsht\u00eb pak m\u00eb serioze, e cila \u00ebsht\u00eb e mundur, pasi \u00ebsht\u00eb e transmetueshme nga njer\u00ebzit, do t\u00eb ket\u00eb pasoja me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb planetare: n\u00eb ekonomi (modelet sugjerojn\u00eb q\u00eb kjo mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb nj\u00eb humbje prej 3 trilion dollar\u00ebsh , d.m.th. nj\u00eb r\u00ebnie prej 5% e PBB-s\u00eb globale) dhe n\u00eb politik\u00eb (p\u00ebr shkak t\u00eb rrezikut t\u00eb infektimit, vendet e Veriut do t\u00eb ken\u00eb interes t\u00eb sigurojn\u00eb q\u00eb ata n\u00eb Jug t\u00eb mos jen\u00eb t\u00eb s\u00ebmur\u00eb, dhe ata do t\u00eb duhet t\u00eb sigurojn\u00eb q\u00eb m\u00eb t\u00eb varfrit t\u00eb ken\u00eb qasje n\u00eb barnat q\u00eb ruhen vet\u00ebm p\u00ebr m\u00eb t\u00eb pasurit); nj\u00eb pandemi e madhe do t\u00eb rris\u00eb vet\u00ebdijen, m\u00eb mir\u00eb se \u00e7do ligj\u00ebrim humanitar apo ekologjik, p\u00ebr nevoj\u00ebn e altruizmit ose t\u00eb pakt\u00ebn t\u00eb interesit vetjak.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Dhe, edhe n\u00ebse, si\u00e7 mund t\u00eb shpresojm\u00eb qart\u00eb, kjo kriz\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb shum\u00eb serioze, nuk duhet t\u00eb harrojm\u00eb, si me kriz\u00ebn ekonomike, t\u00eb m\u00ebsojm\u00eb m\u00ebsimet, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhsh\u00ebm &#8211; t\u00eb pashmangshme \u2013 t\u00eb krijohen mekanizmat e parandalimit dhe kontrollit, si dhe proceset logjistike p\u00ebr shp\u00ebrndarjen e barabart\u00eb t\u00eb barnave dhe vaksinave. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb, ne do t\u00eb duhet t\u00eb krijojm\u00eb nj\u00eb forc\u00eb policore globale, nj\u00eb rojtar global dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye nj\u00eb taksim global. At\u00ebher\u00eb, ne do t\u00eb b\u00ebjm\u00eb bazat e nj\u00eb qeverie t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb bot\u00ebrore, shum\u00eb m\u00eb shpejt sesa vet\u00ebm arsyeja ekonomike. N\u00eb fakt, krijimi i nj\u00eb shteti t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb Franc\u00eb n\u00eb shekullin e shtat\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb filloi p\u00ebrmes spitalit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nd\u00ebrkoh\u00eb, t\u00eb pakt\u00ebn mund t\u00eb shpresonim p\u00ebr zbatimin e nj\u00eb politike t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb evropiane mbi k\u00ebt\u00eb tem\u00eb. Por k\u00ebtu p\u00ebrs\u00ebri, si n\u00eb shum\u00eb l\u00ebnd\u00eb t\u00eb tjera, Brukseli hesht.\/<strong>Hashtag.al<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Ekonomisti francez Jacques Attali n\u00eb nj\u00eb shkrim t\u00eb shkruar n\u00eb vitin 2009 p\u00ebr L\u2019Express shkruante se si frika q\u00eb shkakton nj\u00eb pandemi mund t\u00eb kthehet n\u00eb nj\u00eb mekaniz\u00ebm mbrojt\u00ebs dhe kontrolli p\u00ebr t\u00eb ardhmen. Sipas tij historia ka m\u00ebsuar se njer\u00ebzimi ka evoluar kur ka frik\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb mekanizmave mbrojt\u00ebs q\u00eb krijon. Ai sugjeronte [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":32,"featured_media":395875,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22,13],"tags":[],"class_list":["post-395870","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ballina","category-te-fundit"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/395870","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=395870"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/395870\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/395875"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=395870"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=395870"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=395870"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}