{"id":366774,"date":"2020-04-11T20:07:04","date_gmt":"2020-04-11T18:07:04","guid":{"rendered":"https:\/\/hashtag.al\/?p=366774"},"modified":"2020-04-11T20:09:50","modified_gmt":"2020-04-11T18:09:50","slug":"kontradikta-nderkombetare-e-nje-pandemie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2020\/04\/11\/kontradikta-nderkombetare-e-nje-pandemie\/","title":{"rendered":"Kontradikta nd\u00ebrkomb\u00ebtare e nj\u00eb pandemie","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #000000;\"><em><strong><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright wp-image-366776 size-medium\" src=\"https:\/\/hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Edon-Qesari-e1586628182476-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Edon-Qesari-e1586628182476-300x300.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Edon-Qesari-e1586628182476-150x150.jpg 150w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Edon-Qesari-e1586628182476-768x767.jpg 768w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Edon-Qesari-e1586628182476-1024x1022.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Edon-Qesari-e1586628182476-120x120.jpg 120w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Edon-Qesari-e1586628182476.jpg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>Nga Edon Qesari<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb rast se do t\u00eb p\u00ebrpiqeshim t\u2019i hidhnim nj\u00eb sy t\u00eb par\u00eb, e si t\u00eb till\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm, pasojave t\u00eb menj\u00ebhershme q\u00eb ka nxjerr\u00eb n\u00eb pah pandemia e koduar Covid-19 n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, do t\u00eb v\u00ebrenim themelet, n\u00eb dukje, t\u00eb nj\u00eb kontradikte rr\u00ebnj\u00ebsore:<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nga nj\u00ebra an\u00eb, v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e secilit shtet &#8211; e ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb atyre q\u00eb n\u00eb nj\u00eb zhargon d\u00e9pass\u00e9 cil\u00ebsohen si Fuqi t\u00eb M\u00ebdha \u2013 p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur individualisht me v\u00ebrshimin e virusit, kan\u00eb v\u00ebn\u00eb theksin tek nevoja, gati ther\u00ebse p\u00ebr bashk\u00ebpunim dhe bashk\u00ebrendim nd\u00ebrkomb\u00ebtare. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kjo pandemi nuk \u00ebsht\u00eb thjesht, si\u00e7 thuhet nga shum\u00eb an\u00eb n\u00eb trajt\u00eb refreni, nj\u00eb pjell\u00eb e globalizmit; pasi, n\u00ebse kthejm\u00eb syt\u00eb pas n\u00eb histori \u2013 e n\u00ebse duam deri n\u00eb Mesjet\u00eb, periudh\u00eb q\u00eb, shpesh me paragjykim, konsiderohet si tregues i nj\u00eb mbylljeje globale \u2013 do t\u00eb shohim se \u00e7do v\u00ebrshim pandemik ka nj\u00eb pik\u00ebnisje dhe nj\u00eb ecuri q\u00eb p\u00ebrfshin leht\u00ebsisht skajet e globit. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb pra, Covid-i 19 thjesht pohoi, p\u00ebr t\u00eb disat\u00ebn her\u00eb, se jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb global village, e se vet\u00ebm ndonj\u00eb cep rast\u00ebsor mund t\u2019i shp\u00ebtoj\u00eb shtr\u00ebngat\u00ebs s\u00eb p\u00ebrgjithshme. Dinamika e transmetimit, af\u00ebrmendsh, \u00ebsht\u00eb disa her\u00eb m\u00eb e lart\u00eb, krahasuar me Murtaj\u00ebn e Zez\u00eb (1347-1352), por fakti n\u00eb vetvete nuk \u00ebsht\u00eb asgj\u00eb e re n\u00eb frontin per\u00ebndimor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nga ana tjet\u00ebr, mund t\u00eb themi me plot goj\u00eb se pandemizimi (lexo: globalizimi, pik\u00ebrisht) i nj\u00eb epidemie si kjo e k\u00ebtyre muajve, e cila n\u00eb pak jav\u00eb sh\u00ebtiti dy hemisferat, d\u00ebshmon edhe d\u00ebshtimin e globalizmit; t\u00eb pakt\u00ebn n\u00ebse i referohemi modelit liberal-demokratik, q\u00eb ka trajt\u00ebsuar marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrkomb\u00ebtare qysh nga fundi i Luft\u00ebs II Bot\u00ebrore.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"> Jo vet\u00ebm q\u00eb jemi n\u00eb prani t\u00eb nj\u00eb vullneti t\u00eb padiskutuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb s\u00ebrisht n\u00eb dukje modelin e nj\u00eb Shteti t\u00eb fort\u00eb &#8211; n\u00eb ekonomi, n\u00eb masa drakonike kufitare dhe protagoniz\u00ebm diplomatik &#8211; por mund t\u00eb shohim se si n\u00eb fare pak koh\u00eb u ngrys edhe pesha e organizatave nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"> K\u00ebrkesave p\u00ebr Colbertisme n\u00eb qeverisjen e financave publike, i \u00ebsht\u00eb bashk\u00ebngjitur nj\u00eb prirje m\u00eb e qart\u00eb p\u00ebr t\u00eb shembur dy evolucionet q\u00eb kishin zbehur figur\u00ebn e Shtetit-Komb deri nj\u00eb dekad\u00eb m\u00eb par\u00eb: lokalizmat me prirje centrifugale dhe federalizmat me prirje centralizuese. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sigurisht, do t\u00eb thonin disa z\u00ebra t\u00eb arsyesh\u00ebm, Shteti gjithmon\u00eb atje kishte qen\u00eb, i patundur ball\u00eb ndryshimeve t\u00eb m\u00ebdha sistemike; e organizatat nd\u00ebrkomb\u00ebtare \u2013 duke nisur nga ajo par excellence, OKB-ja \u2013 p\u00ebrher\u00eb kan\u00eb hasur v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb imponimin e vullnetit t\u00eb tyre n\u00eb aren\u00ebn globale. Megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, \u00ebsht\u00eb e dukshme se pandemia ndaloi nj\u00eb shtys\u00eb q\u00eb gjykohej e pakthyeshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shtetet, si sh\u00ebmb\u00eblltyra konservatore t\u00eb nj\u00eb autoriteti t\u00eb qart\u00eb sovran mbi nj\u00eb popullat\u00eb dhe territor t\u00eb caktuar jan\u00eb fitimtar\u00ebt e m\u00ebdhenj t\u00eb k\u00ebsaj flame epokale. Po aq fitimtar\u00eb \u2013 rikthehemi tek kontradikta n\u00eb dukje \u2013 sa nevoja q\u00eb kan\u00eb k\u00ebta aktor\u00eb shtet\u00ebror\u00eb p\u00ebr t\u2019i bashk\u00ebrenduar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb t\u00eb qart\u00eb masat anti-Covid 19 mes tyre. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nga nj\u00ebra an\u00eb, del n\u00eb pah nevoja q\u00eb shtetet t\u00eb forcohen kundrejt bot\u00ebs s\u00eb tyre t\u00eb jashtme. Pastaj, nga ana tjet\u00ebr, lypet q\u00eb ata t\u2019i japin prioritet arsyes bashk\u00ebpunuese.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00ebse do t\u00eb merrnim nj\u00eb shembull ilustrues, i cili t\u00eb na sh\u00ebrbej\u00eb p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb shpjegim k\u00ebtij kombinimi t\u00eb nd\u00ebrlikuar, rasti i Bashkimit Evropian n\u00eb p\u00ebrballje me pandemin\u00eb do t\u00eb ishte i p\u00ebrkryer. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">BE-ja \u00ebsht\u00eb emblema e nj\u00eb evolucioni liberal-demokratik q\u00eb nuk po arrin t\u00eb sh\u00ebnoj\u00eb kulmin; e q\u00eb ka shum\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb sh\u00ebnoj\u00eb fundin e vet si eksperiment, pik\u00ebrisht si pasoj\u00eb e pamund\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u00eb pleksur dy prirjet q\u00eb p\u00ebrshkruam m\u00eb sip\u00ebr.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Bashkimi Evropian po kalon, sot q\u00eb flasim, ndoshta \u00e7astin m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb n\u00eb historin\u00eb e vet. Si organizat\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare, BE-ja po d\u00ebshmon pamund\u00ebsi \u2013 apo si\u00e7 shprehen ca, papjekuri \u2013 n\u00eb p\u00ebrballimin e bashk\u00ebrenduar t\u00eb kriz\u00ebs. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Jan\u00eb 28 shtete t\u00eb cilat, de facto, i kan\u00eb mbyllur kufinjt\u00eb nj\u00ebri-tjetrit. N\u00ebse jugu i BE-s\u00eb (Italia, Spanja, Portugalia e Franca), n\u00ebn l\u00ebngat\u00ebn e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb virusit b\u00ebjn\u00eb thirrje p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb bashk\u00ebpunim p\u00ebrbrenda familjes evropiane, vendet e veriut (sidomos Gjermania, Austria, Holanda dhe Finlanda) s\u2019duket se duan t\u00eb shpenzohen n\u00eb at\u00eb drejtim.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb t\u00eb dy krah\u00ebt duket se po marrin pesh\u00eb paragjykimet e vjetra, t\u00eb cilat e kan\u00eb zanafill\u00ebn, ndoshta, q\u00eb n\u00eb hapat e para t\u00eb integrimit evropian. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00ebse n\u00eb jug t\u00eb Evrop\u00ebs, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb dy prej vendeve m\u00eb t\u00eb populluara, si\u00e7 jan\u00eb Italia dhe Franca, po gjen mb\u00ebshtetje mendimi se verior\u00ebt i kan\u00eb braktisur, n\u00eb veri t\u00eb Evrop\u00ebs po rikthehet ndjesia e t\u00eb qenit t\u00eb shfryt\u00ebzuar nga jugor\u00ebt &#8211; se ve\u00e7 verior\u00ebt punojn\u00eb nd\u00ebrsa jugor\u00ebt festojn\u00eb. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">E kuptueshme se ka nj\u00eb droj\u00eb aspak t\u00eb paarsyeshme se k\u00ebto dy frym\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrkthehen n\u00eb terma elektoral\u00eb, e se shpejt prirjet sovraniste (jo m\u00eb euro-skeptike, si dikur, por tashm\u00eb bindsh\u00ebm euro-kund\u00ebrshtare) do t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb duke rritur pushtetin e tyre.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ende sot, mbi dy muaj pasi COVID-i 19 trokiti n\u00eb Bashkimin Evropian duke u hedhur n\u00eb Itali, nuk ka nj\u00eb zgjidhje \u201cfamiljare\u201d se si BE-ja \u2013 e sidomos institucionet e p\u00ebrbashk\u00ebta, Komisioni Evropian in primis \u2013 do t\u00eb p\u00ebrballen me pandemin\u00eb q\u00eb vazhdon, e me kriz\u00ebn e pashmangshme ekonomike q\u00eb do ta ndjek\u00eb. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nd\u00ebrkaq q\u00eb vendet e veriut evropian, n\u00ebn shtys\u00ebn m\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr holandeze, duan nj\u00eb zbatim parimor t\u00eb mekanizmave ekonomik stabilizues q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrdorur m\u00eb her\u00ebt (n\u00eb kriz\u00ebn financiare t\u00eb 2008-s), Italia dhe Spanja kund\u00ebrshtojn\u00eb. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sipas k\u00ebtyre, n\u00ebse do t\u00eb zbatoheshin po ato metoda diktati q\u00eb Troika e institucioneve financiare nd\u00ebrkomb\u00ebtare (KE+FMN+BCE) imponoi ndaj Greqis\u00eb n\u00eb vitet 2012-2015 \u2013 q\u00eb jan\u00eb dhe thelbi i mekanizmave t\u00eb propozuara nga Gjermania dhe Holanda \u2013 vendet e ngujuara nga pandemia do t\u00eb futeshin n\u00eb masa shtr\u00ebnguese tragjike p\u00ebr fatin e ekonomive t\u00eb tyre. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Thelbi i betej\u00ebs \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht tek rigoroziteti ndaj financave publike, q\u00eb vendet veriore duan t\u00eb imponojn\u00eb, nd\u00ebrsa ato jugore nuk duan t\u00eb p\u00ebsojn\u00eb. Me pak fjal\u00eb, secili shtet duket se arsyeton p\u00ebr vete, n\u00eb munges\u00ebn m\u00eb absolute t\u00eb nj\u00eb Evrope q\u00eb do t\u00eb duhej t\u00eb vinte dor\u00ebn n\u00eb zem\u00ebr p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shembja e nj\u00eb iluzioni komunitar, e p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr e nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb bashk\u00ebvepruese mes shtetesh q\u00eb parimisht kan\u00eb hequr dor\u00eb nga sovranitetet p\u00ebrkat\u00ebse, ka shtyr\u00eb q\u00eb disa prej tyre t\u2019i rikthehen diplomacis\u00eb etatiste. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sh\u00ebnohet k\u00ebsisoj m\u00eb pak besim tek nj\u00eb komunitariz\u00ebm shum\u00ebpal\u00ebsh si ai i BE-s\u00eb dhe m\u00eb shum\u00eb besim n\u00eb nj\u00eb realiz\u00ebm dypal\u00ebsh. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shembull \u00ebsht\u00eb Italia e cila, gjat\u00eb ecuris\u00eb s\u00eb pandemis\u00eb, ka shpeshtuar kontaktet si me Pekinin, shum\u00eb vullnetmir\u00eb p\u00ebr t\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb veprim soft diplomacy-n\u00eb e vet (p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn s\u2019para shquhej), por dhe me Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs \u2013 prej vitesh n\u00eb p\u00ebrplasje me Gjermanin\u00eb, partnerja q\u00eb sot italian\u00ebt shohin si buk\u00ebshkal\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"> N\u00eb vetvete drejtimet se nga mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb nj\u00eb kahje e till\u00eb dyk\u00ebndore jan\u00eb ende t\u00eb paqarta, ndon\u00ebse ato mund t\u00eb jen\u00eb treguese, sidomos p\u00ebr ato vende q\u00eb ende nuk jan\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb club-i i cili prej vitesh i ngjan gjithmon\u00eb e m\u00eb pak p\u00ebrfytyrimet q\u00eb kish krijuar p\u00ebr veten. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u00c7ka duket qart\u00eb, si emblem\u00eb e zhvillimeve krejt t\u00eb paprecedenta q\u00eb jan\u00eb n\u00eb horizont, \u00ebsht\u00eb se skena nd\u00ebrkomb\u00ebtare do t\u00eb mbizot\u00ebrohet nga bashk\u00ebjetesa e dy prirjeve q\u00eb trajtuam n\u00eb hyrje t\u00eb k\u00ebtij shkrimi. Aft\u00ebsia balancuese mes tyre, me gjas\u00eb, do t\u00eb jet\u00eb m\u00ebnyra m\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb ball\u00eb nj\u00eb bote s\u00ebrish hobbesiane.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>*<\/strong><span style=\"color: #0000ff;\"><em>Autori \u00ebsht\u00eb pedagog dhe drejtues i Departamentit t\u00eb Marr\u00ebdh\u00ebnieve Nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Universitetin Mesdhetar t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/em><\/span><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Edon Qesari N\u00eb rast se do t\u00eb p\u00ebrpiqeshim t\u2019i hidhnim nj\u00eb sy t\u00eb par\u00eb, e si t\u00eb till\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm, pasojave t\u00eb menj\u00ebhershme q\u00eb ka nxjerr\u00eb n\u00eb pah pandemia e koduar Covid-19 n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, do t\u00eb v\u00ebrenim themelet, n\u00eb dukje, t\u00eb nj\u00eb kontradikte rr\u00ebnj\u00ebsore: Nga nj\u00ebra an\u00eb, v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e secilit shtet &#8211; e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":366778,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20,65,13],"tags":[],"class_list":["post-366774","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-lajme","category-te-fundit"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/366774","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=366774"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/366774\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/366778"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=366774"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=366774"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=366774"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}