Zyrtarë të lartë amerikanë i dhanë zë disa mediave në SHBA se, ndonëse një marrëveshje me Iranin duket se po afrohet, ajo nuk pritet të finalizohet të dielën, madje edhe pasi Presidenti Donald Trump tha publikisht se i kishte udhëzuar përfaqësuesit e tij që të mos nxitonin për një marrëveshje.
Trump shkroi në Truth Social se negociatat po “vijonin në mënyrë të rregullt dhe konstruktive” dhe se u kishte thënë përfaqësuesve të tij “të mos nxitonin për një marrëveshje”, duke shtuar se “koha është në anën tonë”. Ai plotësoi se bllokada e SHBA-së do mbetej “në fuqi të plotë” derisa një marrëveshje të “arrihet, certifikohet dhe nënshkruhet”.
Kuadri i ri që po lind nuk është zbuluar ende plotësisht, por zyrtarët amerikanë dhe rajonalë thonë se ai do përfshinte hapa për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe përfundimisht do kërkonte që Irani të dorëzonte rezervat e tij të uraniumit të pasuruar në shkallë të lartë.
Çështjet kryesore mbeten nën negociim, duke përfshirë mënyrën se si do largohej uraniumi i pasuruar i Iranit, ku do dërgohej dhe sa kohë do pranonte Teherani të ngrinte pasurimin në të ardhmen.
Sipas zyrtarëve amerikanë, lehtësimi i sanksioneve dhe ngrirja e pasurive iraniane do ndodhnin vetëm nëse Hormuzi rihapet dhe Teherani përmbush zotimet e tij për të negociuar kufizimet në programin e tij bërthamor. Nëse këto kushte plotësohen, Irani do ishte në gjendje të shiste naftë lirisht dhe të fuste para në ekonominë e tij të gjymtuar.
Një zyrtar amerikan i tha CNN-it se shuma që Irani mund të merrte si pjesë e marrëveshjes ishte ende në diskutim. CBS raportoi se administrata Trump po kërkon kryesisht një angazhim të rëndësishëm iranian për të hequr dorë nga pasurimi i uraniumit, ku mekanizmat e zbatimit shihen si më të rëndësishëm sesa nëse angazhimi zgjat 20 apo 30 vjet.
Trump ka rregulluar gjithashtu të lidhë marrëveshjen në lindje me Iranin me një zgjerim më të gjerë të Marrëveshjeve të Abrahamit. Megjithatë, deri më tani nuk ka pasur asnjë koment zyrtar nga Izraeli apo nga ndonjë vend tjetër që mund të pritet të nënshkruajë një marrëveshje normalizimi.
Senatori Lindsey Graham ka thënë se Trump po shtyn Arabinë Saudite, Katarin dhe Pakistanin drejt një lëvizjeje të tillë, por mbetet e paqartë nëse ato vende janë të përgatitura ta bëjnë këtë hap apo sa e avancuar mund të jetë një përpjekje e tillë.
Zyrtarët amerikanë thonë se Mojtaba Khamenei parimisht ka rënë dakord me këtë kuadër, i cili përfshin largimin përfundimtar të rezervave të uraniumit të pasuruar të Iranit nga vendi. Ata thonë gjithashtu se Irani tani duket më i gatshëmpër të bërë kompromise sesa ishte përpara fillimit të luftës.
Sa kohë do duhej për të arritur një marrëveshje përfundimtare?
Marrëveshja aktuale pritet të zgjasë 60 ditë.
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, tha se ka pasur “përparim të rëndësishëm, ndonëse jo përfundimtar” dhe se Uashingtoni ishte i përgatitur të hynte në bisedime serioze gjatë asaj periudhe nëse hapet Ngushtica e Hormuzit.
Rubio tha se prioriteti i menjëhershëm është rihapja e Hormuzit, e ndjekur nga negociatat mbi pasurimin e uraniumit, rezervat e uraniumit të pasuruar të Iranit dhe një zotim që Teherani nuk do pajiset me armë bërthamore. Ai gjithashtu la të kuptohet se procesi nuk mund të përfundonte në çast, por as nuk duhet të zvarritej për vite me radhë.
Rubio gjithashtu sinjalizoi se Trump do mbante opsione të tjera në tryezë nëse negociatat dështojnë gjatë periudhës 60-ditore.
Çfarë ndodh me qëllimet e luftës?
Nëse nënshkruhet, marrëveshja mund të arrijë vetëm një nga qëllimet e deklaruara të luftës: çmontimin e programit bërthamor të Iranit. Edhe ky rezultat mbetet i përkohshëm dhe i pasigurt në këtë fazë.
Objektivat e tjerë, si rrëzimi i regjimit apo kufizimi i programit të raketave balistike të Iranit, nuk pritet të arrihen sipas kuadrit aktual. Irani gjithashtu pritet të fitojë qasje në miliarda dollarë, gjë që mund të forcojë ekonominë e tij dhe t’i lejojë të rrisë mbështetjen për grupet pro-iraniane besnike të Teheranit.
Çfarë thonë Forcat Mbrojtëse të Izraelit?
Marrëveshja në lindje ka nxitur kritika brenda strukturave të sigurisë së Izraelit.
Zyrtarët e sigurisë paralajmëruan se kjo mund të çojë në kthimin e një politike për “blerjen e qetësisë” me çmimin e një kërcënimi afatgjatë.
Një zyrtar i sigurisë tha se IDF beson se arritjet e fundit ushtarake kundër Iranit dhe Hezbollahut kanë krijuar një mundësi të rrallë strategjike dhe se Teherani nuk duhet të lejohet të dalë i forcuar nga kjo krizë.
A do t’i japë fund kjo krizës energjetike?
Pritshmëritë janë që çmimet e naftës dhe gazit nuk do kthehen menjëherë në nivelet e paraluftës, edhe nëse marrëveshja nënshkruhet.
Edhe nëse Ngushtica e Hormuzit rihapet, do duhet kohë për të lehtësuar bllokimin e krijuar gjatë krizës. Shumë objekte energjetike u dëmtuan gjithashtu gjatë luftës dhe do kenë nevojë për riparime përpara se prodhimi të mund të rifillojë plotësisht.
Çmimi i naftës bruto nuk ka rënë nën 94 dollarë për fuçi që nga mesi i marsit, ndërsa kontratat e së ardhmes për naftën Brent u mbyllën të premten në pak më shumë se 100 dollarë për fuçi. Analistët në JPMorgan, të cilët presin që ngushtica të rihapet rreth fillimit të qershorit, vlerësojnë se nafta do të ketë një mesatare prej 97 dollarë për fuçi për pjesën tjetër të vitit.
Sa më gjatë të zgjasë qetësia dhe sa më shumë prova të ketë se prodhimi po rifillon, aq më shumë hapësirë mund të ketë që çmimet e naftës të pësojnë rënie. Por kjo varet ende nga disa faktorë të pasigurt.
Si ka reaguar Uashingtoni?
Teksa dolën detajet e marrëveshjes së mundshme, demokratët shprehën shqetësim për qasjen e Trump-it, ndërsa republikanët kryesisht mbështetën planin e presidentit.
Senatori Chris Van Hollen, një demokrat, tha se kushtet e raportuara dukeshin si një kthim në status quo-në e paraluftës me Iranin dhe kritikoi drejtimin e administratës.
Disa “skifterë” republikanë kanë paralajmëruar gjithashtu se marrëveshja e re mund të fuqizojë Iranin dhe të dështojë në adresimin e duhur të programit të tij bërthamor.
Çfarë do të thotë kjo për Libanin?
Kryeministri Benjamin Netanyahu thotë se marrëveshja nuk do e kufizojë aftësinë e Izraelit për të vepruar kundër Hezbollahut në Liban. Në praktikë, megjithatë, IDF tashmë përballet me kufizime operacionale dhe kryesisht i ka shmangur sulmet e thella ajrore brenda Libanit, me përjashtim të një sulmi që vrau një komandant të Forcave Radwan.
Ndërkohë, terroristët e Hezbollahut vijojnë të lëshojnë dronë shpërthyes ndaj forcave izraelite, një kërcënim për të cilin ende nuk është gjetur një zgjidhje adekuate.
Pavarësisht kundërshtimeve brenda ushtrisë, Izraeli duket i vendosur të vazhdojë në rrugën diplomatike, përfshirë bisedimet publike dhe të drejtpërdrejta me Libanin. Për momentin, megjithatë, ato bisedime nuk duken se kanë gjasa të prodhojnë një kthesë në çështjen qendrore: praninë e rëndësishme të armatosur të Hezbollahut në vend, shkruan Ynet.
